Αφιερωτές και τα αφιερώματα στα εκπαιδευτήρια της Τσαριτσάνης, κατά την περίοδο 1779-1855.

Στον 75ο τόμο του Θεσσαλικού Ημερολογίου (σ. 113-124) αναλύονται οι εγγραφές του χειρογράφου με τους αφιερωτές και τα αφιερώματα στα εκπαιδευτήρια της Τσαριτσάνης, κατά την περίοδο 1779-1855.

Αποτυπώνονται τα ονόματα των αφιερωτών και το ποσό των γροσίων ή το είδος της προσφοράς τους για την ενίσχυση των εκπαιδευτηρίων και αναδεικνύεται το ενδιαφέρον των ανθρώπων εκείνης της εποχής για την παιδεία. Αναλύονται τα στοιχεία όπως προκύπτουν, ανά περίοδο (1779-1786, 1787-1800, 1803-1849 και 1852-1856), ενώ αναγνωρίζονται και γνωστά πρόσωπα που διαδραμάτισαν ιδιαίτερο ρόλο στην εθνική και τοπική ιστορία. Στο τέλος του κειμένου παρατίθεται το μεταγραμμένο χειρόγραφο και αλφαβητικός πίνακας των αφιερωτών.

sxoleia tsaritsanis

 

Advertisements

Το Λιβάδι της Ελασσόνας στο 10ο Συνέδριο Λαρισαϊκών Σπουδών

01-img784_635x800

Το Σάββατο 10.11.2018, στο 10ο Συνέδριο Λαρισαϊκών Σπουδών, ο Ευάγγελος Τσακνάκης παρουσίασε στην αίθουσα του Χατζηγιάννειου Πνευματικού Κέντρου την ανακοίνωσή του με θέμα «Η οικονομική συνεισφορά των Δωρητών για την ενίσχυση των σχολείων του Λιβαδίου της Ελασσόνας την περίοδο 1854-1881».
Η συνεισφορά αυτή, προκύπτει από το χειρόγραφο του Αθανάσιου Αστερίου, ο οποίος έζησε την περίοδο 1840-1893, ήταν γιατρός και καταγόταν από το Λιβάδι. Το εν λόγω χειρόγραφο, παραχωρήθηκε στον ομιλητή από τον συλλέκτη Νίκο Παπαθεοδώρου, ο οποίος το αγόρασε από έναν παλαιοπώλη στη Θεσσαλονίκη.

Η Σχολή του Λιβαδίου
Η Σχολή του Λιβαδίου ιδρύθηκε γύρω στο 1750, στην οποία, το 1768, δίδαξε ο σημαντικός διδάσκαλος, από τον Τύρναβο, Ιωάννης Πέζαρος. Το 1782 ο Άνθιμος Ολυμπιώτης μεταρρύθμισε τη Σχολή και σημείωνε αυξανόμενη πρόοδο. Οι μαθητές διδάσκονταν μια σειρά από μαθήματα όπως γραμματική, αρχαίους συγγραφείς, ρητορική, φιλοσοφία, λογική, ψυχολογία, φυσική, άλγεβρα, γεωμετρία και θρησκευτικά. Κατά την Ελληνική Επανάσταση η σχολή έπαψε να λειτουργεί, αλλά επανιδρύθηκε και συνέχισε να λειτουργεί. Από το 1850 περίπου κι έπειτα στην ελεύθερη Ελλάδα κυριαρχούσε αφενός η Μεγάλη Ιδέα και ο αλυτρωτισμός και αφετέρου άνθισε και η «ρουμάνικη προπαγάνδα», στο πλαίσιο της οποίας πράκτορες περιόδευαν στα χωριά, μεταξύ των οποίων και στο Λιβάδι, προκειμένου να προσηλυτίσουν τους κατοίκους υπέρ του ρουμανικού φυλετισμού, με την τοποθέτηση φιλορουμάνων ιερέων και διδασκάλων. Με την οικονομική συμπαράσταση, όμως, των ενοριών και των μονών της Επισκοπής Πέτρας, στην οποία ανήκε το Λιβάδι, τα σχολεία συνέχισαν να λειτουργούν για την εξυπηρέτηση του ιερού σκοπού της παιδείας του υπόδουλου Ελληνισμού, συμβάλλοντας στην πνευματική καλλιέργεια και στη διατήρηση της εθνικής συνείδησης. Είχαν, ωστόσο, παρακμάσει λόγω της γενικότερης φτώχιας και της κακής οικονομικής διαχείρισης. Γενικότερα, τα στοιχεία που υπάρχουν για τα σχολεία και τους διδάσκοντες του Λιβαδίου του 19ου αιώνα είναι πενιχρά, καθώς τα περισσότερα αρχεία κάηκαν από τους Γερμανούς μαζί με το σχολείο το 1943.
Το χειρόγραφο, όμως, του ιατρού Αθανάσιου Αστερίου ρίχνει φως στην περίοδο του β΄ μισού του 19ου αιώνα, καθώς αποτυπώνονται οι εισφορές των δωρητών για την ενίσχυση των σχολείων του Λιβαδίου.

Η οικονομική συνεισφορά των δωρητών για την ενίσχυση των σχολείων και εντοπισμός επιφανών δωρητών: 200.550 γρόσια
Στις 21 σελίδες του χειρογράφου σημειώνονται 359 εγγραφές. Το σύνολο των εισφορών ανέρχεται σε 368.870 γρόσια.
Από τη σελίδα 10, αλλά κυρίως από τη σελίδα 12 μέχρι τη σελίδα 21 περιλαμβάνονται 180 εγγραφές με σύνολο 183.600 γροσίων, εκ των οποίων οι 171 εγγραφές αναφέρονται στα ίδια ονόματα δωρητών, με τα ίδια ποσά.
Καθώς πρόκειται για τα ίδια ονόματα, πρέπει να θεωρήσουμε ότι οι δωρητές ανέρχονται σε 188 και το σύνολο των εισφορών τους σε 200.550 γρόσια.

Οι κληρικοί (αρχιερείς και ηγούμενοι) ήταν εκείνοι που προσέφεραν τα μεγαλύτερα ποσά: 96.600 γρόσια (48,17%).

  1. Καθώς το Λιβάδι ανήκε στην Επισκοπή της Πέτρας, ο επίσκοπος Πέτρας Αθανάσιος, οι προηγούμενοι επίσκοποι, Αγαθάγγελος και Διονύσιος, ο ηγούμενος Νεόφυτος και οι μοναχοί της Μονής Πέτρας προσέφεραν τα μεγαλύτερα ποσά: 60.000 γρόσια.
  2. Ο γνωστός Λιβαδιώτης Άνθιμος Ολυμπιώτης (1737-1794) είχε προσφέρει το ποσό των 20.000 γροσίων.
  3. Με πρωτοβουλία του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Καλλίνικου, του Πατριάρχη Αλεξάνδρειας αργότερα, οι Λιβαδιώτες της Θεσσαλονίκης συγκέντρωσαν 25.000 γρόσια, αλλά διατέθηκε μόνο το ποσό των 11.000 γροσίων, καθώς στο χειρόγραφο, ως υπεύθυνος για τη μη απόδοση του υπόλοιπου ποσού (των 14.000 γροσίων) στο ταμείο καταδεικνύεται ως υπόλογος κάποιος, το όνομα του οποίου φέρει τα αρχικά γράμματα Α.Π.Σ.
  4. Ο Καλλίνικος, ως πατριάρχης της Αλεξάνδρειας πλέον, είχε προσφέρει 1.700 γρόσια.
  5. Οι μοναχοί της Αγίας Τριάδας του Λιβαδίου και της Παναγίας Ολυμπιώτισσας της Ελασσόνας, καθώς επίσης και απλοί ιερείς, προσέφεραν ένα σημαντικό ποσό για την ενίσχυση των σχολείων του Λιβαδίου, 3.900 γρόσια.
    Συνολικά, οι κληρικοί (οι αρχιερείς και οι ηγούμενοι) κατέβαλλαν το ποσό των 96.600 γροσίων, το οποίο αντιστοιχεί στο 48,17% του συνόλου των δωρεών.

Δύο μεγάλοι δωρητές, οι οποίοι προσέφεραν το 13,21% του συνόλου των γροσίων είναι:

  1. Ο Κωνσταντίνος Παπαναστασίου του Δήμου, ο οποίος προσέφερε 15.000 γρόσια
  2. Ο Μπραχόπουλος Ιωάννης του Γεωργίου για την Ελληνική Σχολή 11.500 γρόσια.

Από 2.000-2.500 γρόσια (6,23%) πρόσφεραν 6 δωρητές με σύνολο 12.500 γρόσια.

  1. Ο Μπραχόπουλος Ιωάννης του Γεωργίου και η μητέρα του 2.500 γρόσια.
  2. Από μια επιστολή της Κοινότητας του Λιβαδίου (1.3.1858) προς τους απόδημους Λιβαδιώτες πληροφορούμαστε ότι ο κάποιος Μπραχόπουλος προσέφερε 35.000 και οι πλούσιοι του Λιβαδίου 64.000 γρόσια, για την ενίσχυση των σχολείων. Είναι πιθανό να υπάρχει σχέση μεταξύ του προσώπου της επιστολής και του χειρόγραφου ή να πρόκειται για τον ίδιο δωρητή.
  3. Ο Παπαμιχαήλ Αντώνιος του Γιαννούλη και η μητέρα του 2.000 γρόσια.
  4. Από την περιουσία των Χατζηαλεξαίων, όπως αναφέρεται, 2.000 γρόσια.
  5. Ο Δήμου Γεώργιος του Αναστασίου 2.000 γρόσια.
  6. Ο Χατζηντίκου Δημήτριος του Παπα-Γεωργίου 2.000 γρόσια.
  7. Ο Αποστολίδου Θεοδωράκης δέκα οθωμανικές λίρες, 2.000 γρόσια.

3 Δωρητές προσέφεραν από 1.300 έως 1.200 γρόσια (1,87%)
11 δωρητές από 1.000 γρόσια (5,48%).
15 δωρητές πρόσφεραν από 600 έως 800 γρόσια (5,36%),
31 δωρητές, από 500 γρόσια (7,73%),
36 δωρητές από 300 έως 470 γρόσια (6,14%),
67 δωρητές από 100 έως 250 γρόσια (5,73%) και
λιγότερα από 100 γρόσια προσέφεραν 2 δωρητές (0,06%).


Τα γνωστά ονόματα, μεταξύ των δωρητών, που απαντώνται είναι τα εξής:
Ο ιατρός Αθανάσιος Αστερίου, ο οποίος πρόσφερε 1.000 γρόσια
Ο ιατρός Δημήτριος Κυβερνίδης, που πρόσφερε 200 γρόσια.
Στον γιατρό Αθανάσιο Αστερίου οφείλουμε τις πληροφορίες για τους δωρητές των σχολείων που παρουσιάζουμε σήμερα.
Ο Αστερίου ήταν από τους πρωτεργάτες της επανάστασης του 1878 και ο Κυβερνίδης είχε βοηθήσει στην ίδια επανάσταση. Αναφέρονται άλλοι 3 γιατροί: ο Γεώργιος Ζουζακίδης, 1.000 γρόσια, ο Κωνσταντίνος Φάκας, 300 γρόσια και ο Γιαννούλης Κυριακόπουλος, 300 γρόσια.
Ένα όνομα από το χειρόγραφο είναι του Κωνσταντίνου Παπαμιχαήλ του Γεωργίου, ο οποίος διέθεσε το ποσό των 1.000 γροσίων. Το ίδιο όνομα, Κωνσταντίνος Παπαμιχαήλ του Γεωργίου, αναφέρεται και κάποιος διδάσκαλος σε ενθύμηση του 1854 στο μηνολόγιο του Αγίου Κωνσταντίνου Λιβαδίου. Είναι πιθανό να πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.
Ο Ζουζακίδης Γεώργιος του χειρογράφου, ο οποίος διέθεσε το ποσό των 1000 γροσίων ενδέχεται να σχετίζεται συγγενικά με τον διδάσκαλο Ζουζακίδη Σωτήριο, ο οποίος δίδαξε σε μεταγενέστερη περίοδο.
Ο Χατζηκώστας Νικόλαος του Δήμου προσέφερε 1.250 γρόσια. Οι Χατζηκωσταίοι αναφέρονται στο χειρόγραφο ως απόδημοι Λιβαδιώτες που διέμεναν στη Θεσσαλονίκη. Επρόκειτο, μάλλον, για εύπορη αλλά και φιλοπάτριδα οικογένεια. Άλλοι Χατζηκωσταίοι, που αναφέρονται σε άλλες πηγές, προσέφεραν κτήματα σε φτωχούς γεωργούς και άλλοι κατείχαν υψηλή κοινωνική θέση.
Ο Νιάμας Γιάννης του Δήμου, ο οποίος προσέφερε 400 γρόσια και απαντάται στο χειρόγραφο πιθανόν αποτελεί πρόγονο του Τζον Νιάμα, ο οποίος στις αρχές του επόμενου αιώνα μετανάστευσε στην Αμερική και ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας του διατίθεται μέχρι και σήμερα για τις σπουδές των νέων του Λιβαδίου.

Ορισμένα επίθετα Λιβαδιωτών υποδηλώνουν τόπο καταγωγής όπως είναι ο Φθεριώτης από τη Φτέρη Πιερίας, ο Σέρβιας ή Σερβιώτης από τα Σέρβια Κοζάνης και ο Κοκκινοπηλού από τον Κοκκινοπηλό Ελασσόνας. Ακόμη ο τουρκαλβανός Λυμποχώβας Αηντίν Μπέης δηλώνει την καταγωγή του από το Λιμπόχοβο της βόρειας Ηπείρου.

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι τόσο οι άνθρωποι του Λιβαδίου όσο και της Εκκλησίας έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παιδεία και την εκπαίδευση των νέων γενιών.

Περισσότερες λεπτομέρειες, με όλα τα ονόματα και τη σχετική τεκμηρίωση, θα περιλαμβάνονται στην έκδοση των Πρακτικών του Συνεδρίου.

image

Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας Λιβαδίου

ce99ceb5cf81ceac_ce9ccebfcebdceae_ce91ceb3ceafceb1cf82_cea4cf81ceb9ceacceb4cebfcf82_ce9bceb9ceb2ceb1ceb4ceafcebfcf85

(C) Δίκτυο “Περραιβία”, wikipedia.org

Η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και τέχνης της μεταβυζαντινής περιόδου.

Πρόκειται για μοναστηριακό συγκρότημα από το οποίο σώζεται το παρεκκλήσιο του Αγίου Χαραλάμπους, το καθολικό αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα και τμήμα σκεπαστής βρύσης, η οποία βρίσκεται εξωτερικά (ΒΔ) της σημερινής εισόδου της μονής.

Το καθολικό, σε παλαιότερη εποχή, αποτελούσε κατά πάσα πιθανότατα την Τράπεζα της μονής και καλύπτεται με δίρριχτη στέγη. Στο νότιο τοίχο και στην διαφορά του ύψους των δύο στεγών αναγράφεται με πλίνθους η χρονολογία 1812.

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Χαραλάμπους βρίσκεται ανατολικά του σημερινού καθολικού και είναι λιθόκτιστος μονόχωρος ναός που καλύπτεται με δίρριχτη στέγη.

Η είσοδος στο ναό γίνεται μέσω μιας μοναδικής θύρας που ανοίγεται στον δυτικό τοίχο. Πάνω από την θύρα σχηματίζεται τυφλό ανακουφιστικό τόξο και πάνω από αυτό, σε τετράγωνη εσοχή, βρίσκεται εντοιχισμένη λίθινη πλάκα με εγχάρακτη την χρονολογία 1760. Το τέμπλο βάσει των τεχνοτροπικών χαρακτηριστικών ανάγεται στο β’ ήμισυ του 18ου αι.

Στη ζώνη των δεσποτικών εικόνων του τέμπλου βρίσκονται και οι κάτωθι εικόνες:
1. Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα, διαστ. 0,85 x 0,47. Χρονολογία 18ος αι.
2. Χριστός Παντοκράτωρ, διαστ. 0,55 x 0,85.

Η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος, καθώς και οι εικόνες του παρεκκλησίου του Αγίου Χαραλάμπους στο Λιβάδι με περιβάλλοντα χώρο 200 μ. χαρακτηρίστηκαν ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία με την ΥΑ ΥΠΠΟ/ΓΔΑ/ΑΡΧ/Β1/Φ32/ΚΗΡ/32345/1264/26-6-2002 – ΦΕΚ 890/Β/15-7-2002

http://listedmonuments.culture.gr/monument.php?code=12050&v17=

Το Τοξοτό Γεφύρι της Ελασσόνας

Το Τοξοτό Γεφύρι της Ελασσόνας πιθανόν χτίστηκε το 17ο αιώνα, όπως προκύπτει από έγγραφα της Ιεράς Μονής Ολυμπιώτισσας.

Τοξωτό_Γεφύρι_Ελασσόνας

(C) Δίκτυο Περραιβία, wikipedia.org

Ο ρόλος του γεφυριού ήταν να συνδέσει την ανατολική με τη δυτική πλευρά της πόλης, τις οποίες χωρίζει ο Ελασσονίτης ποταμός.

Το μονότοξο γεφύρι αποτελεί αρχιτεκτονικό μνημείο τέχνης και τεχνικής και σύλληψη λαϊκής έμπνευσης.

Το τζαμί της Ελασσόνας

Τζαμί_Ελασσόνας

Το τουρκικό τέμενος (τζαμί) της Ελασσόνας βρίσκεται δυτικά του οικισμού της πόλης (περιοχή “Βαρόσι”), στις όχθες του Ελασσονίτη ποταμού. Ανεγέρθηκε περίπου στα 1897 και έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο ένεκα του καλλιτεχνικού και ιστορικού του ενδιαφέροντος. Χαρακτηρίστηκε επίσης ως αρχαιολογικός χώρος η περιοχή την έκτασης δύο περίπου στρεμμάτων που περιβάλλει το Τέμενος Ελασσόνος, επειδή στεγάζεται στο σημείο το μουσείο. ΥΑ 52434/1598/6-8-1946 – ΦΕΚ 149/Β/10-9-1946, ΥΑ 159565/6908/27-1-1959 – ΦΕΚ 48/Β/9-2-1959.
http://listedmonuments.culture.gr/monument.php?code=11915&v17=

Τα Ασκηταριά του Πυθίου

Στους πρόποδες του Ολύμπου, στο μυθικό βουνό των θεών βρίσκονται διάσπαρτα πολλοί οικισμοί που η ιστορία τους χάνεται στα βάθη των αιώνων. Περιοχές όμορφες, πλούσιες σε αρχαιολογικά ευρήματα και πολιτισμό.

Ασκηταριά_Πυθίου

(C) Δίκτυο Περραιβία, wikipedia.org

Η «ΕτΔ» ταξίδεψε στο χωριό Πύθιο και επισκέφθηκε ένα από τα πολλά αξιοθέατα του τόπου: τα Ασκηταριά.

Η λέξη Πύθιο προέρχεται πιθανότητα από τον θεό Πύθιο Απόλλωνα της ελληνικής μυθολογίας.

Με το αυτοκίνητο προσπερνάμε το χωριό και κατευθυνόμαστε προς τα ανατολικά ακολουθώντας τον χωματόδρομο που οδηγεί προς το βουνό.

«Στα Βυζαντινά χρόνια η ακρόπολη του Πυθίου μεταφέρεται στον λόφο που βρίσκεται πάνω από το χωριό, προς τον Όλυμπο – ακούω τα λόγια του Θανάση, φίλου που προσφέρθηκε ευγενικά να με ξεναγήσει – Το χωριό έχει σημαντική παρουσία και στα βυζαντινά χρόνια, το αποδεικνύουν τα ασκηταριά που σώζονται σε σπηλιές. Το ασκηταριό του Τιμίου Σταυρού (οι ντόπιοι το αποκαλούν Άγιοι Ταξιάρχες) έχει τοιχογραφίες και χρονολογείται στα 1339. Κοντά του είναι και το δεύτερο ασκηταριό με τοιχογραφίες του 14ου αι. Κοντά τους, σύμφωνα με τα λεγόμενα των κατοίκων, υπάρχει είσοδος σπηλαίου το οποίο οδηγεί στην περιοχή του Κοκκινοπηλού.

Σ’ αυτά ασκήτευαν μοναχοί που επάνδρωσαν αργότερα τα μοναστήρια της περιοχής».

Μετά από δέκα λεπτά δρόμου φτάνουμε, αφήνουμε το αυτοκίνητο στην άκρη και ανεβαίνουμε στο ασκηταριό. Βγάζω φωτογραφίες ενώ ο Θανάσης ανοίγει τη μικρή ξύλινη πόρτα.

«Είναι χτισμένο μέσα σε σπήλαιο και στη μικρή στενόμακρη εξέδρα που σχηματίζει ο βράχος μπροστά από αυτό – μου λέει ο συνοδοιπόρος μου – Αποτελείται δε από τρία τμήματα, το ναΐσκο εσωτερικά του σπηλαίου και δύο άλλους χώρους έξω στην εξέδρα, που έχουν σχεδόν καταστραφεί. Όλο το κτίσμα δεν ακολουθεί πιστά ένα ορισμένο τύπο ναού, αλλά σχηματίζεται σύμφωνα με τα τοιχώματα των βράχων και με τους κατακόρυφους τοίχους. Νοτιοδυτικά βρίσκεται ο πρώτος χώρος και αποτελεί τον νάρθηκα, δυτικά η είσοδος, ενώ με δύο ανοίγματα στη βόρεια και ανατολική πλευρά επικοινωνεί με τον ναΐσκο και έναν συνεχόμενο χώρο της εξέδρας. Η κάτοψη παρουσιάζει τετράγωνο σχήμα. Ο δεύτερος χώρος επικοινωνεί μόνο με τον νάρθηκα, ήταν μάλλον το κελί του αναχωρητή. Ο νάρθηκας και το κελί διατηρούν ακέραιη την ανατολική πλευρά που το μεγαλύτερο τμήμα της είναι ο ίδιος ο φυσικός βράχος. Η κάλυψή του, όπως δείχνουν τα ίχνη, γινόταν από μία ενιαία μονόρριχτη ξύλινη στέγη.

Ο ναΐσκος βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από τον νάρθηκα και συνδέεται με ένα μικρό σκαλοπάτι που χρησιμοποιείται για πέρασμα. Η κάτοψη έχει μορφή τραπεζοειδή, ακανόνιστη, με ευθύγραμμες και καμπύλες πλευρές. Νοτιοανατολικά φέρει πεζούλι και βορειοδυτικά τυφλό αψίδωμα. Το δάπεδο είναι στρωμένο με οπτόπλινθους.

Στη βορειοανατολική πλευρά βρίσκεται το Ιερό, στο άνοιγμα του οποίου υπάρχει ξύλινο δοκάρι, πάνω στο οποίο εδράζεται τοιχίο με τυφλό αψίδωμα στην κύρια όψη. Στα βορειανατολικά απολήγει σε ημικυκλική κόγχη, ενώ μια δεύτερη βρίσκεται στο βορειοδυτικό τοίχο, χρησιμεύοντας ως πρόθεση. Η κάτοψη του Ιερού έχει σχήμα σχεδόν ορθογώνιο.

Όλοι οι κάθετοι τοίχοι του ναού εφάπτονται στα τοιχώματα του σπηλαίου, ενώ ως ανωδομή λειτουργεί ο ίδιος ο φυσικός βράχος επιχρυσωμένος με παχύ κονίαμα, για να δημιουργηθεί η κατάλληλη επιφάνεια για τοιχογραφίες. Είναι κατασκευασμένοι από λαξεμένους πωρόλιθους. Παρουσιάζει πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία σε ελεύθερη απόδοση.

Στο ναΐσκο και στους τοίχους του νάρθηκα και του κελιού σώζονται τοιχογραφίες χρονολογημένες ακριβώς από την κτητορική επιγραφή, που βρίσκεται στο τοιχίο επάνω από την είσοδο του Ιερού. Σύμφωνα μ’ αυτή την επιγραφή το κτίσμα και οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στα 1339. Οι ντόπιοι το ονομάζουν Ασκηταριό των Αγίων Ταξιαρχών, η επιγραφή όμως μας πληροφορεί πως όταν χτίστηκε ήταν αφιερωμένο στο όνομα του Τιμίου Σταυρού».

Βγαίνουμε από το ασκηταριό, είμαι γοητευμένος, καθώς συνεχίζουμε με τα πόδια στο δεύτερο που και αυτό παρουσιάζει ενδιαφέρον.

Βρίσκεται στα ανατολικά από το Ασκηταριό του Τιμίου Σταυρού, χαμηλά στους πρόποδες του λόφου, μέσα σε ένα ευρύχωρο σπήλαιο και στη φυσική εσοχή που σχηματίζει ο βράχος μπροστά από αυτό στις δύο αυτές φυσικές κοιλότητες έχει δημιουργηθεί το Ασκηταριό, το οποίο αποτελείται από πέντε χώρους. Ένας μακρύς τοίχος κλείνει το άνοιγμα από μπροστά, ενώ ένα μεσότοιχος χωρίζει την εσοχή του βράχου και δημιουργεί δύο συνεχόμενους χώρους. Ο πρώτος έχει πλάτος 5,80μ., βάθος 3,80μ. και επικοινωνεί με δύο εισόδους με το ύπαιθρο και το συνεχόμενο χώρο. Ο δεύτερος χώρος είναι εντελώς ακανόνιστος και οι διαστάσεις του κυμαίνονται από 3 έως 6,20μ. Η μακρά κτιστή πλευρά φέρει τυφλό αψίδωμα και μία τοξωτή πύλη έτσι ώστε να επικοινωνεί με το εσωτερικό. Οι δύο αυτοί χώροι που ουσιαστικά αποτελούν προθάλαμοι του ναού του Ασκηταριού είναι ακάλυπτοι και μόνο οι εσοχές του βράχου κι η νοτιοδυτική πλευρά του πρώτου χώρου είναι σκεπασμένοι πρόχειρα με σχιστόπλακες. Έτσι, δημιουργούνται οι μοναδικές κατάλληλες θέσεις για την ανάπαυση των ασκητών.

Ο κυρίως ναός βρίσκεται σε ψηλότερο επίπεδο και φτάνει κανείς σ’ αυτό αφού περάσει την τοξωτή πύλη και ανέβει έξι βαθμίδες. Αποτελείται από ένα θάλαμο, ο οποίος φέρει σε όλες τις πλευρές του, εκτός από μία, κτιστούς τοίχους. Η κάτοψη έχει σχήμα πεντάγωνο. Ο βόρειος και ο νότιος τοίχος φέρουν τοξωτά ανοίγματα με τα οποία επικοινωνεί ο κεντρικός χώρος με το εσωτερικό του σπηλαίου. Η τοιχοδομία αποτελείται κυρίως από λίθους, οπτόπλινθους και λίγους πωρόλιθους.

Μερικά σημεία του Ασκηταριού φαίνονται να φέρουν τοιχογραφίες αλλά οι μοναδικές που διασώζονται είναι αυτές που απεικονίζουν τις μορφές των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στο εσωράχιο της πύλης προς ναΰδριο. Οι τοιχογραφίες αυτές ανάγονται στον 14ο αιώνα π.Χ.

Πηγή: Εφημ. Ελευθερία

Ενημερωτική Βραδιά στο Παλαιό Τελωνείο της Ελασσόνας για την αρχαία ιστορία του τόπου.

Σάββατο 10 Νοεμβρίου 2018 στις 7:30 μ.μ. στον χώρο του Παλιού Τελωνείου Ελασσόνας.

Παράλληλα θα γίνει η υποδοχή ενός αρχαίου ευρήματος της περιοχής του Πυθίου Ελασσόνας (επιγραφή σε λίθινη στήλη) το οποίο ανάγεται στην περίοδο της περραιβικής Τρίπολης.

Την βραδιά θα πλαισιώσει μουσικά η Παιδική χορωδία του Δήμου Ελασσόνας με τη Διεύθυνση της Μαέστρου Ευλαμπίας Ντούλα.

Διοργάνωση: Δήμος Ελασσόνας, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.

pythio-eyrima

10ο Συνέδριο Λαρισαϊκών Σπουδών

Σαββατοκύριακο 10 και 11 Νοεμβρίου στο Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο της Λάρισας

Στο Συνέδριο θα παρουσιασθούν 20 ανακοινώσεις.
Έναρξη: Σάββατο 10.11.2018, 10.00 π.μ..

Διοργάνωση: Όμιλος Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, Αντιδημαρχία Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Λαρισαίων.

Προγραμμα:

ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Πρωινή πρώτη συνεδρία (9:45-12:45)

Προεδρείο: Κώστας Σπανός

9:45-10:30 Προσέλευση και χαιρετισμοί

10:30-11:45 Νεκταρία Αλεξίου. «Νεολιθική ειδωλοπλαστική στις βιτρίνες του Διαχρονικού Μουσείου της Λάρισας».

11:45-12:00 Τουφεξής Γιώργος – Agathe Reingruber «Το νεολιθικό παρελθόν στη λεκάνη του Συκουρίου».

12:00-12:15 Βασιλική Κων. Νούλα – Κωνσταντίνα Καρπέτη «ΕΛΛΑΣ, αναζήτηση στον μύθο, τη γραμματεία και τον τόπο».

12:15-12:30 Αλέξης Γαλανούλης «Αρχαία νομίσματα της Φάλαινας».

12:30-12:45 διάλειμμα

Πρωινή δεύτερη συνεδρία (12:45-14:00) Προεδρείο: Γιώργος Τουφεξής

12:45-13:00 Κώστας Θεοδωρόπουλος «Η ιστορία του καναλιού που μετέφερε νερό του Τιταρησίου από την περιοχή του Βλαχογιαννίου έως τον Πηνειό κοντά, στη Λάρισα, αρδεύοντας λαχανόκηπους και κινώντας υδρόμυλους».

13:00-13:15 Μαρία Π. Βουβούση «Οι οικισμοί της Ελασσόνας στις προθέσεις της Μονής του Σπαρμού (1602-1798)».

13:15-13:30 Κώστας Σπανός «Σπάνια βαφτιστικά ονόματα από την επαρχία της Ελασσόνας (16ος-18ος αι.)».

13:30-13:45 Παύλος Λάλος «Η θέση του διαλυμένου οικισμού Χασά-μπαλη (Κασάμπαλη) της Λάρισας».

Συζήτηση – διευκρινίσεις

Απογευματινή συνεδρία (17:00-18:00) Προεδρείο: Βαγγέλης Ρηγόπουλος

17:00-17:15 Βαγγέλης Τσακνάκης «Η οικονομική συνεισφορά δωρητών για την ενίσχυση των σχολείων του Λιβαδίου της Ελασσόνας (1854-1881)».

17:15-17:30 Γεώργιος Χρ. Αλευράς, υπ. Διδάκτωρ Νεότερης Ιστορίας. «Σύναψη ομολογίας του Κοζανίτη εμπόρου Κων/νου Δ. Τακιατζή με τους εν Τυρνάβω αυταδέλφους Δανιήλ στα 1854».

17:30-17:45 Αριάδνη Μουταφίδου «Θεσσαλικό Μέτωπο 1897. Ιταλοί Φιλέλληνες και διεθνής “κατασταλτική πολιτική”».

17:45-18:00 π. Νεκτάριος Δρόσος «Το κειμηλιοφυλάκιο της Αγιάς».

ΚΥΡΙΑΚΗ 11 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Πρώτη συνεδρία (11:00-12:40)

Προεδρείο: Κώστας Πάνος

10:30-10:45 Ντίνα Πατσή «Οι ιππικοί αγώνες στη Λάρισα μετά την απελευθέρωσή της».

10:45-11:00 Ελένη Λιάγκουρα «Η Ιστορία του Εμπορικού Συλλόγου της Λάρισας».

11:00-11:15 Μαρία Μπατσίλα «Η Λαρισαϊκή οικογένεια όπως σκιαγραφείται μέσα από τις διαθήκες του συμβολαιογράφου Αγαθάγγελου Ιωαννίδη, την πρώτη εικοσαετία μετά την απελευθέρωση της Λάρισας».

11:15-11:30 Κατερίνα Παπαδοπούλου «Τοπική Ιστορία και Αρχεία: Η περίπτωση του Τοπικού Αρχείου της Αγιάς».

11:30-11:45 Γιάννης Ρούσκας «Ο εθναπόστολος Σπύρος Ματσούκας στη Λάρισα».

11:45- 12:00 Παρασκευή Τσιρίκα «Οι μαθητές του Ελληνικού Σχολείου της Λάρισας κατά την περίοδο 1920-1929».

12:00-12:15 Δημήτρης Μπάρμπας «Η Μουσική Ιστορία της Λάρισας από το 1881 μέχρι τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα».

12:15-12:30 Γιώργος Μπαλής «Πληροφορίες και γεγονότα στο βιβλίο επισκεπτών της Μονής Πολιοκαρυάς (1917-1930)».

Στο τέλος κάθε συνεδρίας, ερωτήσεις στους εισηγητές. Στο τέλος του συνεδρίου, ανασκόπηση των εργασιών του.

a_12_11_ΠΡΟΟΥ_σελ.1-2-_1a_12_11_ΠΡΟΟΥ_σελ.1-2-_2

Ζωντανεύουν τα φυλάκια της Μελούνας

Εκεί ψηλά στην άκαρπη Μελούνα εκτός από την παπαρούνα που φύτρωσε, όπως τραγουδάει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, «φύτρωσαν» και φυλάκια. Φυλάκια που χτίστηκαν την εποχή που τα σύνορα του ελληνικού κράτους ήταν λίγα χιλιόμετρα βορειότερα του Τυρνάβου.

Ηταν λίγο μετά το 1881 λοιπόν όταν απελευθερώθηκε η Θεσσαλία, με την Ελλάδα και την Τουρκία σε μια ιδιότυπη διελκυστίνδα, η μεν για να αυξήσει τα εδάφη της, η δε για να διατηρήσει όσα και ό,τι μπορούσε, να επιδίδονται σε θωράκιση των συνόρων τους. Αντικριστά στα ψηλότερα σημεία της Μελούνας Έλληνες και Τούρκοι άρχισαν να χτίζουν φυλάκια επιτήρησης και προάσπισης του εθνικού τους χώρου. Το 1897, στον ατυχή πόλεμο, η μεγάλη επίθεση των Τούρκων άρχισε όταν έπεσε η Μελούνα, το 1912 όμως από τη Μελούνα άρχισε η πορεία για τον διπλασιασμό της χώρας.

Η «Ε» βρέθηκε στα πρώην… σύνορα και με τη βοήθεια του συντονιστή/προέδρου του Εξωραϊστικού Συλλόγου Τσαριτσάνης κ. Θάνου Βαθράκη περιηγήθηκε στα τόσο σημαντικά κάποτε, αλλά εγκαταλελειμμένα στη μοίρα τους σήμερα κτίσματα. Η φθορά των φυλακίων -ελληνικών και τούρκικων που είναι χτισμένα σε αντικριστούς λόφους- άρχισε με το τέλος του πολέμου το 1912, όταν οι κάτοικοι της περιοχής αναζητώντας υλικά για να κτίσουν τα σπίτια τους άρχισαν να παίρνουν τις πέτρες από τα φυλάκια, αφαιρώντας κατά προτίμηση αυτές από τις γωνίες που ήταν πιο όμορφες και πιο καλά πελεκημένες. Τα παρατηρητήρια και οι πολεμίστρες όμως στέκουν ακόμη αγέρωχα για να δείχνουν στις επόμενες γενιές ότι μόλις πριν από 100 χρόνια μια περιοχή λίγα χιλιόμετρα από τη Λάρισα ήταν θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων και το ορμητήριο για τον διπλασιασμό των συνόρων του ελληνικού κράτους.

Η 1η Στρατιά σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Πολιτισμού και το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας αντιλαμβανόμενη το ιστορικό μέγεθος και τη βαρύνουσας σημασίας στρατιωτική αξία για τον διπλασιασμό των φυλακίων θα υλοποιήσει έκθεση με τίτλο «Φυλάκια γραμμής Μελούνας. Λάρισα 1881-1912. 31 χρόνια μεθοριακή πόλη» στο Λαογραφικό Μουσείο. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 10 Νοεμβρίου στις 7 το βράδυ, ενώ θα εκτίθενται φωτογραφίες του Γιάννη Σκουλά που με φυλάκια της μεθοριακής γραμμής του 1912 που διάβηκαν τα ελληνικά στρατεύματα, και που ξεκινούσε από την περιοχή νοτίως του Πλαταμώνα και κατέληγε στον Αμβρακικό κόλπο. Οι φωτογραφίες του Γιάννη Σκουλά θα συνομιλούν με αντικείμενα και ιστορικά τεκμήρια από τις συλλογές του Μουσείου δίνοντας μια εικόνα για τη Λάρισα και την ευρύτερη περιοχή από το 1881 έως το 1912 με έμφαση στον τόπο, τον στρατιώτη, τον πολίτη. Αξιοσημείωτο ότι μεταξύ των εκθεμάτων θα υπάρχει -σε αντίτυπο- το συμβόλαιο που υπέγραψαν Ελλάδα και Τουρκία για την παραχώρηση της Θεσσαλίας το 1881, ενώ το Λαογραφικό Μουσείο οργανώνει πλήθος παράλληλων δράσεων με αφορμή την έκθεση όπως ημερίδα με θέμα τα φυλάκια γραμμής Μελούνας στις 12 Νοεμβρίου, θεματικές ξεναγήσεις για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας, σεμινάριο Δημιουργικής Γραφής για εκπαιδευτικούς σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Α’/βάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας και το «Εργαστήρι Ζωής» του Κέντρου Πρόληψης Λάρισας Π.Ε. Λάρισας – ΟΚΑΝΑ, την Τρίτη 13 Νοέμβρη από τις 2 μ.μ. έως τις 5 μ.μ., ενώ έχουν προγραμματιστεί ανοιχτές ξεναγήσεις για το κοινό.

Στις προθέσεις της 1ης Στρατιάς επίσης είναι η συντήρηση των φυλακίων και η ανάδειξή τους καθιστώντας την πρόσβαση προς αυτά εύκολη και τοποθετώντας ταμπέλες που να δείχνουν πού είναι και τον τρόπο που θα μπορεί κάποιος να τα επισκεφθεί. Κινήσεις που αν μη τι άλλο δείχνουν πως ο μείζων στρατιωτικός σχηματισμός του Στρατού Ξηράς της πόλης μας επενδύει στην ιστορική μνήμη και γνώση αναγνωρίζοντάς τες ως τα καλύτερα εφόδια και εχέγγυα για το μέλλον.

Θανάσης Αραμπατζής
Φωτ. Βασ. Ντάμπλης, Λεων. Τζέκας
Πηγή: eleftheria.gr