Category Archives: Κοινότητες

Ελασσονίτικα Στοιχεία περιόδου 1633-1674

Βουβάλα, Βούρμπα, ∆ιλήνηστα, Μάλησι, Σέλος, Τζαρηνητζάνη, Τούχληστα, Τράνοβω, είναι μερικά από τα ονόματα των οικισμών της Ελασσόνας όπως αναφέρονται σε χειρόγραφο της Μονής του Σπαρμού της περιόδου 1633-1674.

Βαενάς < βαγενάς· αυτός που κατασκευάζει βαένια-βαγένια για κρασί ή τυρί.
Βαλμάς· βοσκός αλόγων.
Καλαμαράς· γραμματικός.

Πασαλάς· κατασκευαστής πασάλων.
Ταμπάκης < τουρ. tabak· βυρσοδέψης
Τομαράς· έμπορος τομαριών, δερμάτων.
Τσαρουχάς· κατασκευαστής τσαρουχιών.
Χουλιαράς· αυτός που κατασκευάζει χουλιάρια, ξύλινα κουτάλια,

ήταν μερικά από τα επαγγέλματα της περιοχής της Ελασσόνας όπως καταγράφονται στο χειρόγραφο.

Ονόματα που εντοπίζονται είναι Γεώργιος, Θεόδωρος, Πούλιος, Κρουστάλλης, Κούρτης, Σταμάτα, Μαρία, Κυρατζού κ.ά. 

Σπανός, Κ. ΟΙ ΕΛΑΣΣΟΝΙΤΙΚΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΘΕΣΗ 84 ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΣΠΑΡΜΟΥ (1633-1674). Θεσσαλικό Ημερολόγιο 2011, 60, 289-304.

Advertisements

Η πρώτη ακριβής μέτρηση ύψους βουνού από τον Ξεναγόρα στο αρχαίο Πύθιο

Ο Ξεναγόρας μεταξύ 3ου και 2ου αιώνα π.Χ. μέτρησε την υψομετρική διαφορά προς κορυφή του Ολύμπου, πιθανότατα μέχρι την κορυφή ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ (2473 μ.) με μεγάλη ακρίβεια για την εποχή του.

Ο Ξεναγόρας, για να πετύχει αυτή την εκπληκτική ακρίβεια, χρησιμοποίησε αυστηρές γεωμετρικές μεθόδους και αξιόπιστα όργανα, κατά πάσα πιθανότητα το όργανο Διόπτρα (πρόδρομος του θεοδολίχου για τη μέτρηση των γωνιών), όπως περιγράφεται στο Περί Διόπτρας έργο του Ήρωνα Αλεξανδρέως δύο αιώνες περίπου αργότερα.

Η μέτρηση του ύψους μιας κορυφής του Δυτικού Ολύμπου από τον Ξεναγόρα, πιθανώς κατά την ελληνιστική περίοδο (3ος – 2ος αιώνας π.Χ.), επαληθεύεται σήμερα με μεγάλη ακρίβεια, ιδιαίτερα μετά την ταυτοποίηση του ναού του Πυθίου Απόλλωνα, ύστερα από τις τελευταίες αρχαιολογικές ανασκαφές της δεκαετίας του 1990 και του 2000.

Η μέτρηση αναφέρεται πιθανότατα στην υψηλότερη κορυφή του Δυτικού Ολύμπου με την ονομασία Φλάμπουρο, ορατή από το ναό του αρχαίου Πυθίου της Περραιβικής Τρίπολης. Το σφάλμα της μέτρησης είναι μικρότερο από 3%, της τάξης του 2% ή περίπου 50 μέτρων, με ακριβές υψόμετρο 2473 μέτρα. Η ιστορική πηγή του Πλούταρχου, στο έργο του Βίοι Παράλληλοι, συνδέεται με την ιστορική μάχη της Πύδνας του 168 π.Χ. και την ύπαρξη της σχετικής επιγραφής στο ιερό του Πυθίου Απόλλωνα. 

Η μεθοδολογία μέτρησης από τον Ξεναγόρα θα πρέπει να ομοιάζει αρκετά με εκείνες των Προτάσεων 8 και 12 που περιγράφει ο Ήρων στο περί Διόπτρας έργο του δύο περίπου αιώνες αργότερα και τη χρήση κάποιας μορφής διόπτρας.

Η διερεύνηση της επίδρασης των σφαλμάτων σε συνδυασμό με τη μετρητική διαδικασία και τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της περιοχής του ναού του Απόλλωνα επιβεβαιώνουν την ακρίβεια της μέτρησης.

Η εκπληκτική ακρίβεια της μέτρησης του Ξεναγόρα σε συνδυασμό με την επαλήθευση των ιστορικών πηγών δικαιολογημένα κατατάσσουν τη μέτρηση αυτή ως την πρώτη επιστημονική και πλέον ακριβή υψομέτρηση βουνού στην αρχαιότητα.

 

Πηγή:
Α. Φωτίου

Καθηγητής ΑΠΘ, Τομέας Γεωδαισίας και Τοπογραφίας, Εργαστήριο Γεωδαιτικών Μεθόδων και Δορυφορικών Εφαρμογών, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών

https://www.researchgate.net/publication/303338690_The_first_accurate_measurement_of_a_mountain%27s_height_by_Xenagoras_at_the_ancient_city_Pythion_of_Olympus_in_Perrhaebian_Tripolitis_in_Greek

https://www.researchgate.net/profile/Aristeidis_Fotiou/publication/303667378_Cartographic_memories_of_Perrhaebian_Tripolis_From_Ptolemy_to_Rigas_Feraios_in_Greek/links/574c2f7708ae73869e75c04a/Cartographic-memories-of-Perrhaebian-Tripolis-From-Ptolemy-to-Rigas-Feraios-in-Greek.pdf

 

Αρχαιολογικός Χώρος Δολίχης

Δύο θέσεις διεκδικούν την ταύτισή τους με τη Δολίχη. Η πρώτη βρίσκεται νοτιοανατολικά του Σαρανταπόρου, όπου εντοπίστηκε εκτεταμένη οχύρωση ελληνιστικών χρόνων και η δεύτερη στο λόφο «Καστρί», 3 χλμ. δυτικά του σημερινού χωριού Δολίχη, στην αριστερή όχθη του ποταμού Τιταρήσιου.

Εδώ αποκαλύφθηκαν τμήμα οχυρωματικού περιβόλου, αποθήκες και εργαστήρια σε επαφή με το τείχος και τρεις τρίκλιτες βασιλικές, η μία στο χώρο της ακρόπολης. ο οικισμός «Καστρί» φαίνεται να εγκαταλείπεται κατά τον 7ο αιώνα μ.Χ., πιθανόν λόγω αβαροσλαβικών επιδρομών.

Αρχαιολογικός Χώρος Αζώρου

Βρίσκεται νότια του σύγχρονου οικισμού σε απόκρημνο και βραχώδη λόφο που περιρρέεται στις τρεις πλευρές από τον ποταμό Σαραντάπορο. Υπήρξε η δεύτερη σε σημασία πόλη της Περραιβικής Τρίπολης με συνεχή κατοίκηση έως και τη μεσοβυζαντινή περίοδο.

Διατηρούνται ορατά μεγάλα τμήματα του οχυρωματικού περιβόλου, ενώ αποκαλύφθηκε τμήμα μεγάλου οικοδομήματος που σχετίζεται πιθανόν με δημόσιο χώρο. Επίσης, έχει περισυλλεγεί μεγάλος αριθμός επιτύμβιων στηλών από τα αρχαία νεκροταφεία. Από τη βυζαντινή πόλη ανασκάφτηκαν τρεις εκκλησίες, στις δύο από τις οποίες υπήρχαν οργανωμένα κοιμητήρια με πλούσια κτερίσματα, όπως κοσμήματα και αγγεία.

Azoros, arxaiol. horos

Αρχαιολογικός Χώρος Πυθίου

Η αρχαία πόλη εκτείνεται στο λόφο «Άγιοι Απόστολοι» και γύρω από αυτόν. Στις νότιες παρυφές του λόφου ανακαλύφθηκαν τρεις ναοί ρωμαϊκής περιόδου, του Απόλλωνα Πυθίου, του Ποσειδώνα Πατρώου και της Αρτέμιδος.

Στα πρώιμα βυζαντινά χρόνια η πόλη μετακινείται σε πιο οχυρή θέση, στο λόφο «Καστρί». Στην κορυφή του λόφου διατηρούνται τμήματα οχυρωμένης ακρόπολης και οικιστικά κατάλοιπα, ενώ στους πρόποδες ασκηταριά του 14ου αιώνα.

Ο ναός της Παναγίας, η ίδρυση του οποίου ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο, καθώς και άλλοι ναοί και εξωκκλήσια συνθέτουν την εικόνα ενός τόπου με συνεχή και αδιάλειπτη κατοίκηση έως τις μέρες μας.

 

Περραιβική Τρίπολη

Χρονολογείται στο τέλος του 4ου αι. π.Χ. και απεικονίζει στη μια όψη τρίαινα με την επιγραφή "Τριπολιτάν" και στην άλλη κεφαλή δαφνοστεφανωμένου Απόλλωνα

Χρονολογείται στο τέλος του 4ου αι. π.Χ. και απεικονίζει στη μια όψη λέβητα με τρίποδα με την επιγραφή «Τριπολιτάν» και στην άλλη κεφαλή δαφνοστεφανωμένου Απόλλωνα

Η κλειστή λοφώδης λεκάνη βόρεια της Ελασσόνας είναι η περιοχή της Περραιβικής Τρίπολης, η οποία απαρτιζόταν από τις πόλεις Άζωρο, Δολίχη και Πύθιο. Οριζόταν από τον ποταμό Τιταρήσιο στο νότο και από τα όρη Αμάρμπεη, Καμβούνια και Όλυμπο στο βορρά. Οι πληροφορίες για την αρχαία ιστορία της περιοχής αυτής προέρχονται κυρίως από τον Ρωμαίο ιστορικό Συνέχεια

Κοσμήματα 12ου αιώνα στη Μηλέα Ελασσόνας

peridereoΣτον αρχαιολογικό χώρο της Μηλέας Ελασσόνας, η ανασκαφική έρευνα έκτασης 3,000 τ.μ., η οποία ξεκίνησε το 1998 και ολοκληρώθηκε το 2002, έφερε στο φως μια τρίκλιτη Βασιλική εκκλησία του 5ου αι. μ.Χ. Από το μεσοβυζαντινό νεκροταφείο που ανακαλύφθηκε δίπλα στην Βασιλική ανήλθαν σημαντικά ευρήματα όπως το περιδέραιο, τα δύο δακτυλίδια και τα δύο ενώτια, τα οποία χρονολογούνται στην περίοδο του Μανώλη Κομνηνού, δηλαδή στον 12ο αιώνα.

Από την παρουσίαση των ανασκαφών στην Παλαιοχριστιανική Περραιβική Τρίπολη, του αρχαιολόγου Σπ. Κουγιουμτζόγλου στο 1ο Φεστιβάλ «Περραιβική Τρίπολις» στη Δολίχη (2008).