ce99ceb5cf81ceac_ce9ccebfcebdceae_ce91ceb3ceafceb1cf82_cea4cf81ceb9ceacceb4cebfcf82_ce9bceb9ceb2ceb1ceb4ceafcebfcf85

(C) Δίκτυο “Περραιβία”, wikipedia.org

Η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και τέχνης της μεταβυζαντινής περιόδου.

Πρόκειται για μοναστηριακό συγκρότημα από το οποίο σώζεται το παρεκκλήσιο του Αγίου Χαραλάμπους, το καθολικό αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα και τμήμα σκεπαστής βρύσης, η οποία βρίσκεται εξωτερικά (ΒΔ) της σημερινής εισόδου της μονής.

Το καθολικό, σε παλαιότερη εποχή, αποτελούσε κατά πάσα πιθανότατα την Τράπεζα της μονής και καλύπτεται με δίρριχτη στέγη. Στο νότιο τοίχο και στην διαφορά του ύψους των δύο στεγών αναγράφεται με πλίνθους η χρονολογία 1812.

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Χαραλάμπους βρίσκεται ανατολικά του σημερινού καθολικού και είναι λιθόκτιστος μονόχωρος ναός που καλύπτεται με δίρριχτη στέγη.

Η είσοδος στο ναό γίνεται μέσω μιας μοναδικής θύρας που ανοίγεται στον δυτικό τοίχο. Πάνω από την θύρα σχηματίζεται τυφλό ανακουφιστικό τόξο και πάνω από αυτό, σε τετράγωνη εσοχή, βρίσκεται εντοιχισμένη λίθινη πλάκα με εγχάρακτη την χρονολογία 1760. Το τέμπλο βάσει των τεχνοτροπικών χαρακτηριστικών ανάγεται στο β’ ήμισυ του 18ου αι.

Στη ζώνη των δεσποτικών εικόνων του τέμπλου βρίσκονται και οι κάτωθι εικόνες:
1. Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα, διαστ. 0,85 x 0,47. Χρονολογία 18ος αι.
2. Χριστός Παντοκράτωρ, διαστ. 0,55 x 0,85.

Η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος, καθώς και οι εικόνες του παρεκκλησίου του Αγίου Χαραλάμπους στο Λιβάδι με περιβάλλοντα χώρο 200 μ. χαρακτηρίστηκαν ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία με την ΥΑ ΥΠΠΟ/ΓΔΑ/ΑΡΧ/Β1/Φ32/ΚΗΡ/32345/1264/26-6-2002 – ΦΕΚ 890/Β/15-7-2002

http://listedmonuments.culture.gr/monument.php?code=12050&v17=

Advertisements

Το Τοξοτό Γεφύρι της Ελασσόνας πιθανόν χτίστηκε το 17ο αιώνα, όπως προκύπτει από έγγραφα της Ιεράς Μονής Ολυμπιώτισσας.

Τοξωτό_Γεφύρι_Ελασσόνας

(C) Δίκτυο Περραιβία, wikipedia.org

Ο ρόλος του γεφυριού ήταν να συνδέσει την ανατολική με τη δυτική πλευρά της πόλης, τις οποίες χωρίζει ο Ελασσονίτης ποταμός.

Το μονότοξο γεφύρι αποτελεί αρχιτεκτονικό μνημείο τέχνης και τεχνικής και σύλληψη λαϊκής έμπνευσης.

Posted by: EVT | November 11, 2018

Το τζαμί της Ελασσόνας

Τζαμί_Ελασσόνας

Το τουρκικό τέμενος (τζαμί) της Ελασσόνας βρίσκεται δυτικά του οικισμού της πόλης (περιοχή “Βαρόσι”), στις όχθες του Ελασσονίτη ποταμού. Ανεγέρθηκε περίπου στα 1897 και έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο ένεκα του καλλιτεχνικού και ιστορικού του ενδιαφέροντος. Χαρακτηρίστηκε επίσης ως αρχαιολογικός χώρος η περιοχή την έκτασης δύο περίπου στρεμμάτων που περιβάλλει το Τέμενος Ελασσόνος, επειδή στεγάζεται στο σημείο το μουσείο. ΥΑ 52434/1598/6-8-1946 – ΦΕΚ 149/Β/10-9-1946, ΥΑ 159565/6908/27-1-1959 – ΦΕΚ 48/Β/9-2-1959.
http://listedmonuments.culture.gr/monument.php?code=11915&v17=

Posted by: EVT | November 11, 2018

Τα Ασκηταριά του Πυθίου

Στους πρόποδες του Ολύμπου, στο μυθικό βουνό των θεών βρίσκονται διάσπαρτα πολλοί οικισμοί που η ιστορία τους χάνεται στα βάθη των αιώνων. Περιοχές όμορφες, πλούσιες σε αρχαιολογικά ευρήματα και πολιτισμό.

Ασκηταριά_Πυθίου

(C) Δίκτυο Περραιβία, wikipedia.org

Η «ΕτΔ» ταξίδεψε στο χωριό Πύθιο και επισκέφθηκε ένα από τα πολλά αξιοθέατα του τόπου: τα Ασκηταριά.

Η λέξη Πύθιο προέρχεται πιθανότητα από τον θεό Πύθιο Απόλλωνα της ελληνικής μυθολογίας.

Με το αυτοκίνητο προσπερνάμε το χωριό και κατευθυνόμαστε προς τα ανατολικά ακολουθώντας τον χωματόδρομο που οδηγεί προς το βουνό.

«Στα Βυζαντινά χρόνια η ακρόπολη του Πυθίου μεταφέρεται στον λόφο που βρίσκεται πάνω από το χωριό, προς τον Όλυμπο – ακούω τα λόγια του Θανάση, φίλου που προσφέρθηκε ευγενικά να με ξεναγήσει – Το χωριό έχει σημαντική παρουσία και στα βυζαντινά χρόνια, το αποδεικνύουν τα ασκηταριά που σώζονται σε σπηλιές. Το ασκηταριό του Τιμίου Σταυρού (οι ντόπιοι το αποκαλούν Άγιοι Ταξιάρχες) έχει τοιχογραφίες και χρονολογείται στα 1339. Κοντά του είναι και το δεύτερο ασκηταριό με τοιχογραφίες του 14ου αι. Κοντά τους, σύμφωνα με τα λεγόμενα των κατοίκων, υπάρχει είσοδος σπηλαίου το οποίο οδηγεί στην περιοχή του Κοκκινοπηλού.

Σ’ αυτά ασκήτευαν μοναχοί που επάνδρωσαν αργότερα τα μοναστήρια της περιοχής».

Μετά από δέκα λεπτά δρόμου φτάνουμε, αφήνουμε το αυτοκίνητο στην άκρη και ανεβαίνουμε στο ασκηταριό. Βγάζω φωτογραφίες ενώ ο Θανάσης ανοίγει τη μικρή ξύλινη πόρτα.

«Είναι χτισμένο μέσα σε σπήλαιο και στη μικρή στενόμακρη εξέδρα που σχηματίζει ο βράχος μπροστά από αυτό – μου λέει ο συνοδοιπόρος μου – Αποτελείται δε από τρία τμήματα, το ναΐσκο εσωτερικά του σπηλαίου και δύο άλλους χώρους έξω στην εξέδρα, που έχουν σχεδόν καταστραφεί. Όλο το κτίσμα δεν ακολουθεί πιστά ένα ορισμένο τύπο ναού, αλλά σχηματίζεται σύμφωνα με τα τοιχώματα των βράχων και με τους κατακόρυφους τοίχους. Νοτιοδυτικά βρίσκεται ο πρώτος χώρος και αποτελεί τον νάρθηκα, δυτικά η είσοδος, ενώ με δύο ανοίγματα στη βόρεια και ανατολική πλευρά επικοινωνεί με τον ναΐσκο και έναν συνεχόμενο χώρο της εξέδρας. Η κάτοψη παρουσιάζει τετράγωνο σχήμα. Ο δεύτερος χώρος επικοινωνεί μόνο με τον νάρθηκα, ήταν μάλλον το κελί του αναχωρητή. Ο νάρθηκας και το κελί διατηρούν ακέραιη την ανατολική πλευρά που το μεγαλύτερο τμήμα της είναι ο ίδιος ο φυσικός βράχος. Η κάλυψή του, όπως δείχνουν τα ίχνη, γινόταν από μία ενιαία μονόρριχτη ξύλινη στέγη.

Ο ναΐσκος βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από τον νάρθηκα και συνδέεται με ένα μικρό σκαλοπάτι που χρησιμοποιείται για πέρασμα. Η κάτοψη έχει μορφή τραπεζοειδή, ακανόνιστη, με ευθύγραμμες και καμπύλες πλευρές. Νοτιοανατολικά φέρει πεζούλι και βορειοδυτικά τυφλό αψίδωμα. Το δάπεδο είναι στρωμένο με οπτόπλινθους.

Στη βορειοανατολική πλευρά βρίσκεται το Ιερό, στο άνοιγμα του οποίου υπάρχει ξύλινο δοκάρι, πάνω στο οποίο εδράζεται τοιχίο με τυφλό αψίδωμα στην κύρια όψη. Στα βορειανατολικά απολήγει σε ημικυκλική κόγχη, ενώ μια δεύτερη βρίσκεται στο βορειοδυτικό τοίχο, χρησιμεύοντας ως πρόθεση. Η κάτοψη του Ιερού έχει σχήμα σχεδόν ορθογώνιο.

Όλοι οι κάθετοι τοίχοι του ναού εφάπτονται στα τοιχώματα του σπηλαίου, ενώ ως ανωδομή λειτουργεί ο ίδιος ο φυσικός βράχος επιχρυσωμένος με παχύ κονίαμα, για να δημιουργηθεί η κατάλληλη επιφάνεια για τοιχογραφίες. Είναι κατασκευασμένοι από λαξεμένους πωρόλιθους. Παρουσιάζει πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία σε ελεύθερη απόδοση.

Στο ναΐσκο και στους τοίχους του νάρθηκα και του κελιού σώζονται τοιχογραφίες χρονολογημένες ακριβώς από την κτητορική επιγραφή, που βρίσκεται στο τοιχίο επάνω από την είσοδο του Ιερού. Σύμφωνα μ’ αυτή την επιγραφή το κτίσμα και οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στα 1339. Οι ντόπιοι το ονομάζουν Ασκηταριό των Αγίων Ταξιαρχών, η επιγραφή όμως μας πληροφορεί πως όταν χτίστηκε ήταν αφιερωμένο στο όνομα του Τιμίου Σταυρού».

Βγαίνουμε από το ασκηταριό, είμαι γοητευμένος, καθώς συνεχίζουμε με τα πόδια στο δεύτερο που και αυτό παρουσιάζει ενδιαφέρον.

Βρίσκεται στα ανατολικά από το Ασκηταριό του Τιμίου Σταυρού, χαμηλά στους πρόποδες του λόφου, μέσα σε ένα ευρύχωρο σπήλαιο και στη φυσική εσοχή που σχηματίζει ο βράχος μπροστά από αυτό στις δύο αυτές φυσικές κοιλότητες έχει δημιουργηθεί το Ασκηταριό, το οποίο αποτελείται από πέντε χώρους. Ένας μακρύς τοίχος κλείνει το άνοιγμα από μπροστά, ενώ ένα μεσότοιχος χωρίζει την εσοχή του βράχου και δημιουργεί δύο συνεχόμενους χώρους. Ο πρώτος έχει πλάτος 5,80μ., βάθος 3,80μ. και επικοινωνεί με δύο εισόδους με το ύπαιθρο και το συνεχόμενο χώρο. Ο δεύτερος χώρος είναι εντελώς ακανόνιστος και οι διαστάσεις του κυμαίνονται από 3 έως 6,20μ. Η μακρά κτιστή πλευρά φέρει τυφλό αψίδωμα και μία τοξωτή πύλη έτσι ώστε να επικοινωνεί με το εσωτερικό. Οι δύο αυτοί χώροι που ουσιαστικά αποτελούν προθάλαμοι του ναού του Ασκηταριού είναι ακάλυπτοι και μόνο οι εσοχές του βράχου κι η νοτιοδυτική πλευρά του πρώτου χώρου είναι σκεπασμένοι πρόχειρα με σχιστόπλακες. Έτσι, δημιουργούνται οι μοναδικές κατάλληλες θέσεις για την ανάπαυση των ασκητών.

Ο κυρίως ναός βρίσκεται σε ψηλότερο επίπεδο και φτάνει κανείς σ’ αυτό αφού περάσει την τοξωτή πύλη και ανέβει έξι βαθμίδες. Αποτελείται από ένα θάλαμο, ο οποίος φέρει σε όλες τις πλευρές του, εκτός από μία, κτιστούς τοίχους. Η κάτοψη έχει σχήμα πεντάγωνο. Ο βόρειος και ο νότιος τοίχος φέρουν τοξωτά ανοίγματα με τα οποία επικοινωνεί ο κεντρικός χώρος με το εσωτερικό του σπηλαίου. Η τοιχοδομία αποτελείται κυρίως από λίθους, οπτόπλινθους και λίγους πωρόλιθους.

Μερικά σημεία του Ασκηταριού φαίνονται να φέρουν τοιχογραφίες αλλά οι μοναδικές που διασώζονται είναι αυτές που απεικονίζουν τις μορφές των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στο εσωράχιο της πύλης προς ναΰδριο. Οι τοιχογραφίες αυτές ανάγονται στον 14ο αιώνα π.Χ.

Πηγή: Εφημ. Ελευθερία

Σάββατο 10 Νοεμβρίου 2018 στις 7:30 μ.μ. στον χώρο του Παλιού Τελωνείου Ελασσόνας.

Παράλληλα θα γίνει η υποδοχή ενός αρχαίου ευρήματος της περιοχής του Πυθίου Ελασσόνας (επιγραφή σε λίθινη στήλη) το οποίο ανάγεται στην περίοδο της περραιβικής Τρίπολης.

Την βραδιά θα πλαισιώσει μουσικά η Παιδική χορωδία του Δήμου Ελασσόνας με τη Διεύθυνση της Μαέστρου Ευλαμπίας Ντούλα.

Διοργάνωση: Δήμος Ελασσόνας, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.

pythio-eyrima

Σαββατοκύριακο 10 και 11 Νοεμβρίου στο Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο της Λάρισας

Στο Συνέδριο θα παρουσιασθούν 20 ανακοινώσεις.
Έναρξη: Σάββατο 10.11.2018, 10.00 π.μ..

Διοργάνωση: Όμιλος Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας, Αντιδημαρχία Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Λαρισαίων.

Προγραμμα:

ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Πρωινή πρώτη συνεδρία (9:45-12:45)

Προεδρείο: Κώστας Σπανός

9:45-10:30 Προσέλευση και χαιρετισμοί

10:30-11:45 Νεκταρία Αλεξίου. «Νεολιθική ειδωλοπλαστική στις βιτρίνες του Διαχρονικού Μουσείου της Λάρισας».

11:45-12:00 Τουφεξής Γιώργος – Agathe Reingruber «Το νεολιθικό παρελθόν στη λεκάνη του Συκουρίου».

12:00-12:15 Βασιλική Κων. Νούλα – Κωνσταντίνα Καρπέτη «ΕΛΛΑΣ, αναζήτηση στον μύθο, τη γραμματεία και τον τόπο».

12:15-12:30 Αλέξης Γαλανούλης «Αρχαία νομίσματα της Φάλαινας».

12:30-12:45 διάλειμμα

Πρωινή δεύτερη συνεδρία (12:45-14:00) Προεδρείο: Γιώργος Τουφεξής

12:45-13:00 Κώστας Θεοδωρόπουλος «Η ιστορία του καναλιού που μετέφερε νερό του Τιταρησίου από την περιοχή του Βλαχογιαννίου έως τον Πηνειό κοντά, στη Λάρισα, αρδεύοντας λαχανόκηπους και κινώντας υδρόμυλους».

13:00-13:15 Μαρία Π. Βουβούση «Οι οικισμοί της Ελασσόνας στις προθέσεις της Μονής του Σπαρμού (1602-1798)».

13:15-13:30 Κώστας Σπανός «Σπάνια βαφτιστικά ονόματα από την επαρχία της Ελασσόνας (16ος-18ος αι.)».

13:30-13:45 Παύλος Λάλος «Η θέση του διαλυμένου οικισμού Χασά-μπαλη (Κασάμπαλη) της Λάρισας».

Συζήτηση – διευκρινίσεις

Απογευματινή συνεδρία (17:00-18:00) Προεδρείο: Βαγγέλης Ρηγόπουλος

17:00-17:15 Βαγγέλης Τσακνάκης «Η οικονομική συνεισφορά δωρητών για την ενίσχυση των σχολείων του Λιβαδίου της Ελασσόνας (1854-1881)».

17:15-17:30 Γεώργιος Χρ. Αλευράς, υπ. Διδάκτωρ Νεότερης Ιστορίας. «Σύναψη ομολογίας του Κοζανίτη εμπόρου Κων/νου Δ. Τακιατζή με τους εν Τυρνάβω αυταδέλφους Δανιήλ στα 1854».

17:30-17:45 Αριάδνη Μουταφίδου «Θεσσαλικό Μέτωπο 1897. Ιταλοί Φιλέλληνες και διεθνής “κατασταλτική πολιτική”».

17:45-18:00 π. Νεκτάριος Δρόσος «Το κειμηλιοφυλάκιο της Αγιάς».

ΚΥΡΙΑΚΗ 11 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Πρώτη συνεδρία (11:00-12:40)

Προεδρείο: Κώστας Πάνος

10:30-10:45 Ντίνα Πατσή «Οι ιππικοί αγώνες στη Λάρισα μετά την απελευθέρωσή της».

10:45-11:00 Ελένη Λιάγκουρα «Η Ιστορία του Εμπορικού Συλλόγου της Λάρισας».

11:00-11:15 Μαρία Μπατσίλα «Η Λαρισαϊκή οικογένεια όπως σκιαγραφείται μέσα από τις διαθήκες του συμβολαιογράφου Αγαθάγγελου Ιωαννίδη, την πρώτη εικοσαετία μετά την απελευθέρωση της Λάρισας».

11:15-11:30 Κατερίνα Παπαδοπούλου «Τοπική Ιστορία και Αρχεία: Η περίπτωση του Τοπικού Αρχείου της Αγιάς».

11:30-11:45 Γιάννης Ρούσκας «Ο εθναπόστολος Σπύρος Ματσούκας στη Λάρισα».

11:45- 12:00 Παρασκευή Τσιρίκα «Οι μαθητές του Ελληνικού Σχολείου της Λάρισας κατά την περίοδο 1920-1929».

12:00-12:15 Δημήτρης Μπάρμπας «Η Μουσική Ιστορία της Λάρισας από το 1881 μέχρι τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα».

12:15-12:30 Γιώργος Μπαλής «Πληροφορίες και γεγονότα στο βιβλίο επισκεπτών της Μονής Πολιοκαρυάς (1917-1930)».

Στο τέλος κάθε συνεδρίας, ερωτήσεις στους εισηγητές. Στο τέλος του συνεδρίου, ανασκόπηση των εργασιών του.

a_12_11_ΠΡΟΟΥ_σελ.1-2-_1a_12_11_ΠΡΟΟΥ_σελ.1-2-_2

Τσακνάκης, Ε. Η Αρχαία Περραιβία: μια πολιτισμική προσέγγιση. Θεσσαλικό Ημερολόγιο 2018, 73: 113-128.

 

Εκεί ψηλά στην άκαρπη Μελούνα εκτός από την παπαρούνα που φύτρωσε, όπως τραγουδάει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, «φύτρωσαν» και φυλάκια. Φυλάκια που χτίστηκαν την εποχή που τα σύνορα του ελληνικού κράτους ήταν λίγα χιλιόμετρα βορειότερα του Τυρνάβου.

Ηταν λίγο μετά το 1881 λοιπόν όταν απελευθερώθηκε η Θεσσαλία, με την Ελλάδα και την Τουρκία σε μια ιδιότυπη διελκυστίνδα, η μεν για να αυξήσει τα εδάφη της, η δε για να διατηρήσει όσα και ό,τι μπορούσε, να επιδίδονται σε θωράκιση των συνόρων τους. Αντικριστά στα ψηλότερα σημεία της Μελούνας Έλληνες και Τούρκοι άρχισαν να χτίζουν φυλάκια επιτήρησης και προάσπισης του εθνικού τους χώρου. Το 1897, στον ατυχή πόλεμο, η μεγάλη επίθεση των Τούρκων άρχισε όταν έπεσε η Μελούνα, το 1912 όμως από τη Μελούνα άρχισε η πορεία για τον διπλασιασμό της χώρας.

Η «Ε» βρέθηκε στα πρώην… σύνορα και με τη βοήθεια του συντονιστή/προέδρου του Εξωραϊστικού Συλλόγου Τσαριτσάνης κ. Θάνου Βαθράκη περιηγήθηκε στα τόσο σημαντικά κάποτε, αλλά εγκαταλελειμμένα στη μοίρα τους σήμερα κτίσματα. Η φθορά των φυλακίων -ελληνικών και τούρκικων που είναι χτισμένα σε αντικριστούς λόφους- άρχισε με το τέλος του πολέμου το 1912, όταν οι κάτοικοι της περιοχής αναζητώντας υλικά για να κτίσουν τα σπίτια τους άρχισαν να παίρνουν τις πέτρες από τα φυλάκια, αφαιρώντας κατά προτίμηση αυτές από τις γωνίες που ήταν πιο όμορφες και πιο καλά πελεκημένες. Τα παρατηρητήρια και οι πολεμίστρες όμως στέκουν ακόμη αγέρωχα για να δείχνουν στις επόμενες γενιές ότι μόλις πριν από 100 χρόνια μια περιοχή λίγα χιλιόμετρα από τη Λάρισα ήταν θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων και το ορμητήριο για τον διπλασιασμό των συνόρων του ελληνικού κράτους.

Η 1η Στρατιά σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Πολιτισμού και το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας αντιλαμβανόμενη το ιστορικό μέγεθος και τη βαρύνουσας σημασίας στρατιωτική αξία για τον διπλασιασμό των φυλακίων θα υλοποιήσει έκθεση με τίτλο «Φυλάκια γραμμής Μελούνας. Λάρισα 1881-1912. 31 χρόνια μεθοριακή πόλη» στο Λαογραφικό Μουσείο. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 10 Νοεμβρίου στις 7 το βράδυ, ενώ θα εκτίθενται φωτογραφίες του Γιάννη Σκουλά που με φυλάκια της μεθοριακής γραμμής του 1912 που διάβηκαν τα ελληνικά στρατεύματα, και που ξεκινούσε από την περιοχή νοτίως του Πλαταμώνα και κατέληγε στον Αμβρακικό κόλπο. Οι φωτογραφίες του Γιάννη Σκουλά θα συνομιλούν με αντικείμενα και ιστορικά τεκμήρια από τις συλλογές του Μουσείου δίνοντας μια εικόνα για τη Λάρισα και την ευρύτερη περιοχή από το 1881 έως το 1912 με έμφαση στον τόπο, τον στρατιώτη, τον πολίτη. Αξιοσημείωτο ότι μεταξύ των εκθεμάτων θα υπάρχει -σε αντίτυπο- το συμβόλαιο που υπέγραψαν Ελλάδα και Τουρκία για την παραχώρηση της Θεσσαλίας το 1881, ενώ το Λαογραφικό Μουσείο οργανώνει πλήθος παράλληλων δράσεων με αφορμή την έκθεση όπως ημερίδα με θέμα τα φυλάκια γραμμής Μελούνας στις 12 Νοεμβρίου, θεματικές ξεναγήσεις για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας, σεμινάριο Δημιουργικής Γραφής για εκπαιδευτικούς σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Α’/βάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας και το «Εργαστήρι Ζωής» του Κέντρου Πρόληψης Λάρισας Π.Ε. Λάρισας – ΟΚΑΝΑ, την Τρίτη 13 Νοέμβρη από τις 2 μ.μ. έως τις 5 μ.μ., ενώ έχουν προγραμματιστεί ανοιχτές ξεναγήσεις για το κοινό.

Στις προθέσεις της 1ης Στρατιάς επίσης είναι η συντήρηση των φυλακίων και η ανάδειξή τους καθιστώντας την πρόσβαση προς αυτά εύκολη και τοποθετώντας ταμπέλες που να δείχνουν πού είναι και τον τρόπο που θα μπορεί κάποιος να τα επισκεφθεί. Κινήσεις που αν μη τι άλλο δείχνουν πως ο μείζων στρατιωτικός σχηματισμός του Στρατού Ξηράς της πόλης μας επενδύει στην ιστορική μνήμη και γνώση αναγνωρίζοντάς τες ως τα καλύτερα εφόδια και εχέγγυα για το μέλλον.

Θανάσης Αραμπατζής
Φωτ. Βασ. Ντάμπλης, Λεων. Τζέκας
Πηγή: eleftheria.gr

2festival-2

Φυσικά όταν μιλάει ένας αρχαιολόγος οι ακροατές περιμένουν να δουν εικόνες. Εικόνες ευρημάτων, καμιά φορά πολύτιμων ευρημάτων. Περιμένουν να ακούσουν περιγραφές ευρημάτων. Περιμένουν να ακούσουν περιγραφές ερευνών, ανασκαφικών ή μελλοντικών ανασκαφικών προγραμμάτων. Θέλω να δηλώσω από την αρχή ότι η ομιλία η δική μου δεν θα είναι μία τυπική ξενάγηση, όπως καμιά φορά χρειάζεται να είναι οι αρχαιολογικές ομιλίες. Θέλω να πω επίσης ότι δεν θα είναι, ή τουλάχιστον θα προσπαθήσω να μην είναι μια ομιλία εγκαινίων που συνήθως υπερβαίνει την πραγματικότητα και αναφέρεται σε θέματα που ίσως να μην υπάρχουν. Και δεν θα είναι έτσι, ούτε μία ξενάγηση ούτε μία ομιλία των εγκαινίων ούτε μία ομιλία περιγραφών και εικόνων για τρεις λόγους. Ας αρχίσω να τους αναλύω ή εν πάση περιπτώσει να τους αναφέρω αυτούς τους λόγους:

Πρώτα – πρώτα δεν είμαι ξεναγός και δεν έχω εκείνη την ιδιαίτερη ιδιότητα και γοητεία των ξεναγών να γοητεύουν τα ακροατήριά τους περιγράφοντας και δείχνοντας. Είμαι αρχαιολόγος και γι’ αυτό λίγο σχολαστικός και ίσως λίγο κουραστικός. Επομένως παρακαλώ λίγο υπομονή γι’ αυτά που θα πω.

Ο δεύτερος γιατί ίσως με ευρήματα και πολύ ενδιαφέρουσες εικόνες να μιλήσουν άλλοι και ως τώρα να το έχουν κάνει άλλοι πριν από μένα πολύ καλά, με βιβλία, με άρθρα, με βιβλία όπως είναι  αυτό που αναφέρθηκε πριν στην αρχή από τον πρόεδρο του Συλλόγου, το βιβλίο του Σπύρου Μπούμπα που είναι ένας γόνος της Περραιβίας, της ευρύτερης Περραιβίας, είναι βαθύς γνώστης της ιστορίας και των αρχαίων πραγμάτων της περιοχής και επομένως είναι ένας αφηγητής των γνώσεών του, όχι μόνο προς το κοινό της Περραιβίας αλλά και σε ευρύτερο κοινό μιας και τα βιβλία του απ’ ότι ξέρω αρκετά διαδίδονται και μοιράζονται. Επομένως οι πιο πολλοί από εσάς γνωρίζετε αρκετά καλά τις αρχαιότητες της περιοχής σας. Τις έχετε δει στις φωτογραφίες, τις έχετε επισκεφθεί και τις έχετε δει στο μικρό μουσείο της Λάρισας, όπου έχουν οδηγηθεί από άλλους συναδέλφους γνώστες και ερευνητές της περιοχής, όπως είναι ο Θανάσης Τζαφάλιας, ο Λάζαρος Δεριζιώτης.

Υπάρχει όμως κι ένας τρίτος λόγος ο οποίος θα έλεγα ότι σχετίζεται με την επιστημολογική, την προσωπική μου θέση που εντάσσεται στο πλαίσιο μιας νέας αρχαιολογίας. Η νέα αρχαιολογία πολύ απλά βέβαια, είναι ένα μεγάλο θέμα, είναι ένα επιστημολογικό κίνημα που ξεκίνησε από έναν αμερικανό αρχαιολόγο και που έγινε δεκτό το κίνημα αυτό και στην Ευρώπη και στη χώρα μας από πολλούς αρχαιολόγους. Τώρα, σύμφωνα με τις θεωρητικές θέσεις της νέας αρχαιολογίας, η αρχαιολογική έρευνα πρέπει να αποκτήσει χαρακτήρα μιας ανθρωπολογικής επιστήμης. Τι σημαίνει αυτό: σημαίνει πως η μελέτη, η αρχαιολογική μελέτη, δεν πρέπει να περιορίζεται στη μελέτη των πραγμάτων αλλά να αναζητά τις κοινωνικές διαδικασίες που στάθηκαν η αιτία για να δημιουργηθούν τα πράγματα. Γι’ αυτό αυτή η αρχαιολογία είναι γνωστή στην ιστορία της θεωρητικής αρχαιολογίας με τον όρο‚Διαδικαστική Αρχαιολογία, δηλαδή η αρχαιολογία που, επαναλαμβάνω, ξεπερνάει το εύρημα και αναζητάει τον άνθρωπο. Τον άνθρωπο ως υποκείμενο μιας συγκεκριμένης κοινωνίας, ως ένα δημιουργό των πραγμάτων. Έτσι κι εγώ θεώρησα πιο ενδιαφέρον να μην αναφερθώ στα πράγματα αλλά σε αυτό που βρίσκεται πίσω απ’ αυτά. Όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη σύγχρονη ιστοριογραφία η οποία προσπαθεί να υπερβεί τη μορφή των γεγονότων και να μελετήσει τις αιτίες τους. Και προσωπικά πιστεύω ότι έτσι πρέπει να κάνουμε κι εμείς στη ζωή μας.

Να μην μας παγιδεύουν οι μορφές αλλά να αναζητούμε το περιεχόμενο. Έτσι και η αρχαία Περραιβία στο Κοινό των Τριπολιτάν δεν ήταν ένα σύνολο πραγμάτων, δεν το συγκροτούσαν κιονόκρανα μόνο και επιγραφές, νομίσματα και ψηφιδωτά. Το συγκροτούσαν πρώτα απ’ όλα άνθρωποι που μιλούσαν μια συγκεκριμένη γλώσσα. Είχαν μία κοινή θρησκεία και έπαιρναν κοινές αποφάσεις. Ήταν, θέλω να πω, η αρχαία Περραιβία μια Κοινότητα ανθρώπων που μας κληροδότησε πρότυπα συλλογικότητας.

Για μια συλλογικότητα που πολλούς αιώνες αργότερα θα μας μιλήσει ο Ρήγας Φεραίος. Θα εφαρμοσθεί άλλους αιώνες αργότερα με την Οκτωβριανή Επανάσταση ως Σοβιετική Κοινωνία. Αργότερα ως κοινωνία των εθνών, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ως Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και αργότερα ως Ενωμένη Ευρώπη. Θα πλησιάσω λοιπόν το θέμα μου με μια πρώτη γενική παρατήρηση. Αυτή λοιπόν η γενική παρατήρηση λέει το εξής: ο Πολιτισμός μιας περιοχής αγαπητές μου φίλες και αγαπητοί μου φίλοι δεν κρίνεται αποκομμένος από το πολιτισμικό σώμα μιας χώρας, απλώς λειτουργεί ως υποσύστημα με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όπως αυτά έχουν διαμορφωθεί κάτω από τις επιδράσεις συγκεκριμένων περιβαλλοντικών παραγόντων. Και όπως ξέρετε δεν αποκλείεται αυτοί οι παράγοντες να επιβάλλουν με τον καιρό τη διαμόρφωση μιας τοπικής κουλτούρας, ιδιαίτερα γλωσσικά ιδιώματα, διατροφικές συνήθειες, ενδυματολογικές επιλογές και όλα αυτά αποτελούν συνήθως τα χαρακτηριστικά αυτής της κουλτούρας που πολλές φορές επιμένουν και λειτουργούν και σε εθνικό πλαίσιο και άλλες φορές όχι. Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Σύλλογοι που βρίσκονται στα μέρη όπου βρίσκονται άτομα με κοινή καταγωγή. Στη Θεσσαλονίκη, παραδείγματος χάριν, υπάρχει σύλλογος Κρητών, Σαμαρινιωτών, σύλλογος Καστοριαίων. Και αυτό γίνεται μόνο και μόνο για να μαζεύονται οι άνθρωποι με την ίδια καταγωγή, να θυμούνται αυτά που έζησαν, να θυμούνται αυτά που έλεγαν με τον τρόπο που τα έλεγαν, αυτά που έτρωγαν με τον τρόπο που τα έτρωγαν. Μια παρατήρηση βέβαια, όπως αυτή που πριν λίγο ακούσατε δεν προκύπτει μόνο από τον ακαδημαϊκό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται και ερμηνεύεται ένας πολιτισμός. Θεμελιώδη επίσης τόσο σε κοσμοθεωρητικές όσο και σε ιδεολογικές εκτιμήσεις των επί μέρους πολιτικών που ασκούνται και επηρεάζουν την παιδεία, τις επιστήμες ακόμα και τις συμπεριφορές των ανθρώπων.

 Έτσι λοιπόν αν λάβει κανείς υπόψη του το γεγονός ότι η κυρίαρχη θεωρητική αντίληψη όχι μόνο στην περιοχή της οικονομίας και της πολιτικής στις μέρες μας αλλά και τις επιστήμης είναι νεοφιλελευθερισμός, τότε θα συμφωνήσει με την άποψή μου ότι σε όλα τα κοινωνικά πεδία αναπτύσσεται δυστυχώς η τάση του εξατομικισμού. Αναπτύσσεται η τάση της απομόνωσης, του προσωπικού συμφέροντος. Και αυτή ακριβώς η τάση επιβάλλει ως ηθικές αξίες τον ανταγωνισμό. Μία λέξη που την ακούμε όλο και συχνότερα, όχι ακόμα σε επίπεδο οικονομικών σχέσεων αλλά ακόμα και σε προσωπικών σχέσεων. Ο ανταγωνισμός έχει αναχθεί σε κυρίαρχη ηθική κοινωνική αξία. Οι συγκρούσεις μιας ελεύθερης αγοράς, η ανάδειξη επίσης μιας επιστημονικής αυθεντίας, η ανατροπή της συλλογικότητας. Αυτή που ακριβώς στην περιοχή αυτή είχε κυριαρχήσει. Δεν είναι λοιπόν ανεξήγητο ότι κάθε πόλη, κάθε μικρή κοινότητα και πολλές φορές κάθε μικρή γειτονιά διεκδικούν κάποια περίεργα πρωτεία. Διεκδικούν τη μοναδικότητα, αρνούνται να αναγνωρίζουν τη σημασία και την αξία του άλλου και αυτό είναι μια πηγή, μιας ρατσιστικής, καμιά φορά, συμπεριφοράς. Και μια τέτοια συμπεριφορά οδηγεί στον εκφυλισμό και στην εξαφάνιση όλων αυτών που πιστεύουν πως είναι μόνοι και πρώτοι σε όλα. Και με τον τρόπο αυτό χάνεται η ιδιαιτερότητά τους, χάνεται και ξεχνιέται αυτό που προσέφεραν στη γενική ιστορία ενός τόπου, της οικουμένης ολόκληρης καμιά φορά. Και ένα τέτοιο αποτέλεσμα, η απώλεια δηλαδή της πραγματικής και ιστορικά προσδιορισμένης ιδιαιτερότητας οδηγεί στην υποταγή. Οδηγεί στην υποταγή της λαίλαπας, της γνωστής μας παγκοσμιοποίησης. Οδηγεί στον τελικό αφανισμό μιας τοπικής, μιας εθνικής κουλτούρας. Θέλω να πω με όλα αυτά πως την ιστορική σημασία της Περραιβίας πρέπει να την προσεγγίσουμε σε σχέση με τις άλλες πραγματικότητες της αρχαιότητας.

Σε σχέση με τα άλλα, με αυτά που έπραξαν οι άλλοι. Δεύτερη παρατήρηση. Η παρατήρηση αυτή αγαπητές μου φίλες και αγαπητοί μου φίλοι δεν ξεκινά από μια προσωπική δική μου επιστημολογική όπως τη χαρακτήρισα ή πολιτική θέση για τα πράγματα και για την έρευνα του  παρελθόντος. Δεν σχετίζεται με γενικές θεωρητικές θέσεις. Ξεκινά από το ίδιο το ιστορικό γεγονός που απόψε μας απασχολεί και είναι η αρχαία Περραιβία.

Σύμφωνα, όπως ξέρετε, μεταμοντέρνα -όπως λέγεται μία αντίληψη της ιστοριογραφίας- άλλο το παρελθόν και άλλο η ιστορία. Και αυτό σημαίνει ότι οι ιστορικοί δεν είναι υποχρεωμένοι να αγωνίζονται για τον εντοπισμό της αλήθειας. Δεν είναι ανάγκη επομένως να αναζητούν τα στοιχεία εκείνα που θα δώσουν την αντικειμενικότητα στην άποψή τους. Μπορεί ο καθένας, λέει αυτή η άποψη, απ’ αυτούς που ερμηνεύει το παρελθόν όπως αυτός νομίζει να το ερμηνεύσει. Με βάση τις προσωπικές του προσλαμβάνουσες, με βάση τα περιεχόμενα της προσωπικής του συνείδησης. Άρα είναι νόμιμο, σύμφωνα με την άποψη αυτή, αν δύο ιστορικοί αποφασίσουν να γράψουν για το ναζισμό του Χίτλερ, ο ένας να τον χαρακτηρίσει μια τραγική και καταστροφική για την ανθρωπότητα πολιτική -όπως και ήτανε εξάλλου- και ο άλλος σαν ευεργετική και φιλάνθρωπη. Και σύμφωνα με την άποψη να έχουν και οι δυο δίκιο. Και να έχουν και οι δυο το ίδιο αντικειμενικό στοιχείο στα γραπτά τους.

Για την Περραιβία όμως δεν μπορεί να συμβεί αυτό. Όσοι ιστορικοί και αν ασχοληθούν μ’αυτήν αναγκαστικά θα πούνε τα ίδια πράγματα. Θα κάνουν τις ίδιες ερμηνείες και θα βγάζουν τα ίδια συμπεράσματα. Και αυτό γιατί η αρχαία Περραιβική Τρίπολη δεν είναι ένα απλό και απροσδιόριστο παρελθόν. Δεν μπορεί να είναι το δημιούργημα μιας προσωπικής συνείδησης ενός τυχαίου ιστοριογράφου της μιας ή της άλλης ιστοριογραφικής θεωρίας.

Η αρχαία Περραιβία περιγράφεται ως πραγματικότητα που δεν μπορεί να την αμφισβητήσει κανείς από τέσσερις βασικές πηγές.

Πρώτη πηγή: ο ιστορικός Τίτος Λίβιος.

Δεύτερη πηγή: τα ερείπια των πόλεων που την αποτελούσαν, Άζωρος, Δολίχη, Πύθιο.

Τρίτη πηγή: τα γενικά αρχαιολογικά ευρήματα

και τέλος: τις φιλολογικές μαρτυρίες. Ξέρετε όλοι σας πολύ καλά ότι η Περραιβική Τρίπολη αναφέρεται από τον Όμηρο. Ο πηδαλιούχος της Αργούς ήταν ο Άζωρος. Πιστεύεται ότι από αυτόν πήρε το όνομά της η πόλις Άζωρος. Και στην Αργοναυτική Εκστρατεία πήρε μέρος ο Μάντις Μόψος. Επίσης, σύμφωνα με τον κατάλογο των υιών του Ομήρου, η Περραιβία έδωσε στον Τρωικό Πόλεμο εξήντα δύο καράβια και ο Αγαμέμνονας είχε δώσει εκατό.

Επομένως ότι και αν θελήσουν να γράψουν οι ιστορικοί, όποιες ερμηνείες και αν μας προτείνουν, η Περραιβία ως παρελθόν δεν παραχαράσσεται. Είναι αυτή και αυτή θα μείνει. Και αυτή είναι που περιμένει την έρευνα. Γι’ αυτό, εκείνο που μένει να αναζητηθεί και να διατυπωθεί ως τελικό συμπέρασμα είναι η σημασία της πρώτα ως γεωγραφικό σύστημα και το ρόλο που έπαιξε στη δημιουργία της γειτονίας. Η λέξη Περραιβία προέρχεται από πέρας, από πόρος, από πέρασμα. Είχε πολλά περάσματα προς άλλες περιοχές. Από το Σαραντάπορο, από Κατερίνη, απ’ τον Τιταρήσιο. Δεν είναι μία απομονωμένη περιοχή. Επομένως, αυτό το γεωγραφικό χαρακτηριστικό πρέπει να αναδειχθεί στην έρευνα. Γιατί έπαιξε ρόλο όχι μόνο να δημιουργηθούν γειτονίες αλλά να κινηθούν λαοί και να διαμορφωθούν συνθήκες για την ανάπτυξη πολεμικών συγκρούσεων. Και αυτός ο ρόλος τελικά αποκτά το χαρακτήρα μιας ιστορικής λειτουργίας και δεύτερο αποκτά σημασία ως πρότυπο πολιτειακής οργάνωσης που αναδεικνύει τις δυνατότητες των λαών, άρα και των επί μέρους κοινωνιών να δράσουν και να παραγάγουν ιστορία, μέσα από κοινές αποφάσεις και κοινή αντίληψη της πραγματικότητας. Γι’ αυτό ακριβώς το ζητούμενο προσδιορίζει την ανάγκη για τη συστηματική οργάνωση των αρχαιολογικών ερευνών στην περιοχή.

Μιλώ για την έρευνα εκείνη που δεν θα περιοριστεί μόνο στον εντοπισμό και τη συλλογή ερειπίων κινητών ή όχι. Σας παρακαλώ απαλλαγείτε απ’ αυτή τη δουλεία των μικρών – μικρών πραγμάτων. Η Περραιβία χρειάζεται τα μεγάλα πράγματα να αναδειχθούν. Τις μεγάλες εσωτερικές της αλήθειες. Πρέπει λοιπόν να προχωρήσει και στη συστηματική μελέτη ή έρευνα και στη δημοσίευσή της. Μόνο έτσι πιστεύω θα καταστεί δυνατή η ένταξη της Περραιβίας σε ένα σύνθετο σύστημα και θα αναδειχθεί ο ρόλος της ως ενός συγκεκριμένου και οργανικά δεμένου στοιχείου με το ευρύτερο αρχαιοελληνικό παρελθόν που ότι και αν προτείνουν οι μεταμοντέρνοι θεωρητικοί της ιστοριογραφίας παραμένει -θα χρησιμοποιήσω τις εκφράσεις του Παρμενίδη του προσωπογραφικού Φιλοσόφου- παραμένει συνεχές καιανόλεδρο.

Και έχει ανάγκη η Ελληνική Περιφέρεια από τέτοιες έρευνες για να καταδειχθεί πως αυτός ο τόπος δεν έχτισε μόνο τον Παρθενώνα, ούτε κατασκεύασε μόνο το Μουσείο της Ακρόπολης. Μέσα στα χώματα του τόπου αυτού κρύβονται αλήθειες απαράμιλλες που η κάθε μια μιλά με το δικό της τον τρόπο. Περιγράφει τα δικά της τα πεπραγμένα και αναδεικνύει το δικό της, το ιστορικό μεγαλείο. Και αυτός ο τόπος, ο δικός σας, κρύβει μέσα του πολύ μεγάλες τέτοιες αλήθειες. Ήρθε η ώρα να βγουν στην επιφάνεια.

Φεστιβάλ “Περραιβική Τρίπολις”, Πολιτιστικός Σύλλογος Δολίχης, 2009.
Posted by: EVT | October 21, 2018

Η Περραιβία στις Ικέτιδες

Στο θεατρικό έργο Ικέτιδες (464-3 π.Χ.) του Αισχύλου (περ. 524-455 π.Χ.) απαντάται μια ρητή αναφορά στην Περραιβία μέσω του βασιλιά Πελασγού του Άργους. Έτσι, λοιπόν, στο πρώτο επεισόδιο του έργου, μετά τις συμβουλές του Δαναού προς τις κόρες του, Ικέτιδες, για να δείξουν σύνεση, κατέφθασε ο ντόπιος βασιλιάς Πελασγός, προκειμένου να εξετάσει την ικεσία των Δαναΐδων στους θεούς σχετικά με τη σωτηρία τους από τους γιους του Αιγύπτου –συγγενείς τους– που επιδίωκαν να τις παντρευτούν. Ο βασιλιάς συστήθηκε στο Χορό και επέδειξε τη μεγάλη επικράτειά του στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Μεταξύ των χωρών που εξουσίαζε ήταν και η χώρα των Περραιβών (στιχ. 256).

800px-Danaides_Waterhouse_1903

The Danaides, John William Waterhouse,  (1849–1917)

« Newer Posts - Older Posts »

Categories

%d bloggers like this: