Τον Μάιο του 1897, τα βλέμματα της Ευρώπης είναι στραμμένα σε μια μικρή πόλη στους πρόποδες του Ολύμπου. Η Ελασσόνα δεν είναι πλέον ένας ήσυχος οικισμός· είναι το νευραλγικό «Γενικό Στρατηγείο» (quartier général) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το κέντρο από όπου εκπορεύεται η μοίρα του Ελληνοτουρκικού Πολέμου.
Το Στρατηγείο της Οργάνωσης
Ενώ στην Αθήνα επικρατεί διπλωματικός πυρετός και στην ελληνική ύπαιθρο οργανωτική σύγχυση, στην Ελασσόνα η πειθαρχία είναι απόλυτη. Ο Εντέμ Πασάς, μια φιγούρα λιτή και δωρική που ζει σαν απλός στρατιώτης, έχει μετατρέψει την πόλη σε μια καλοκουρδισμένη πολεμική μηχανή.
Από εδώ διευθύνονται επτά μεραρχίες, με βάσεις απλωμένες σε στρατηγικά σημεία όπως το Δομένικο, η Δεσκάτη και τα Σέρβια. Η Ελασσόνα λειτουργεί ως η καρδιά ενός δικτύου που τροφοδοτεί αδιάκοπα το μέτωπο με άνδρες και πυρομαχικά.
Η Οπτική Μαρτυρία: Μια Πόλη κάτω από τα Όπλα
Οι γκραβούρες του Le Monde Illustré (βασισμένες σε φωτογραφίες του περιοδικού Le Malumat) αποκαλύπτουν το μέγεθος της προετοιμασίας:
- Η Πανοραμική Άποψη: Η Ελασσόνα εμφανίζεται επιβλητική, με τους μιναρέδες της να ξεχωρίζουν, αλλά το τοπίο έχει αλλοιωθεί από τις χιλιάδες λευκές σκηνές των στρατιωτών.
- Το Στρατόπεδο του Μουσταφά Πασά: Δεν πρόκειται για πρόχειρη εγκατάσταση. Οι εικόνες δείχνουν οργανωμένα παραπήγματα και κτίρια, απόδειξη ότι οι Οθωμανοί είχαν σχεδιάσει την παραμονή τους στην περιοχή πολύ πριν την έναρξη των εχθροπραξιών.
- Η Ισχύς του Πυροβολικού: Στην πεδιάδα της Ελασσόνας, η κίνηση των κανονιών είναι συνεχής. Είναι αυτή ακριβώς η δύναμη πυρός που θα λυγίσει την ελληνική άμυνα στο Βελεστίνο και τα Φάρσαλα.
Ο Αντίποδας: Το Χάος της Ελληνικής Πλευράς
Η αντίθεση με την ελληνική πραγματικότητα είναι σοκαριστική. Το ρεπορτάζ της εποχής είναι ένας αμείλικτος «καταπέλτης»: «Τίποτα δεν είχε προετοιμαστεί».
Ενώ στην Ελασσόνα ο Εντέμ Πασάς επιθεωρεί ένα ετοιμοπόλεμο πεζικό, στην ελληνική πλευρά 18.000 έφεδροι περιμένουν όπλα που δεν υπάρχουν και ρούχα που δεν έχουν ραφτεί. Το σχέδιο άμυνας της Θεσσαλίας μοιάζει ανύπαρκτο. Η υποχώρηση από τα Φάρσαλα και τον Βόλο δεν είναι απλώς μια στρατιωτική κίνηση, αλλά το αποτέλεσμα μιας κρατικής κατάρρευσης. Η εικόνα της φλεγόμενης Λάρισας στον ορίζοντα, όπως αποτυπώνεται στα σκίτσα των ανταποκριτών, σφραγίζει την ελληνική τραγωδία.
Συμπέρασμα
Η Ελασσόνα του 1897 παραμένει στην ιστορία ως το σύμβολο μιας χαμένης ευκαιρίας και μιας σκληρής προετοιμασίας. Μέσα από τις σελίδες του γαλλικού τύπου, η πόλη αναδεικνύεται στον απόλυτο ρυθμιστή της σύγκρουσης: από τη μία η οργανωμένη «Στρατιά της Ανατολής» και από την άλλη ένας ελληνισμός που καλείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα του «Μαύρου ’97» με μόνο εφόδιο την αυτοθυσία, αλλά χωρίς τα απαραίτητα μέσα.
Πηγή: Le Monde Illustré (1897). Ειδική ανταπόκριση για τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο, τεύχος 2093, 8 Μαΐου 1897, σελ. 289-304 (Ειδική αναφορά στην Ελασσόνα, σελ. 291-292). Παρίσι. Ψηφιακό αρχείο: Bibliothèque nationale de France (Gallica).
ΠΕΡΡΑΙΒΙΑ 