Δ.Ε. Τσαριτσάνης

Tsaritsani

Ονομασία: Τσαριτσάνη
Ονομασία κατά την οθωμανική περίοδο: Τσαριτσάνη
Ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Τσαριτσάνης, Δήμου Ελασσόνας
Υψόμετρο: 304 μ.
Απόσταση από την Ελασσόνα: 4,9 χλμ (νοτιοανατολικά)
Πληθυσμός (απογραφή 2011): 2.015

Κύρια απασχόληση κατοίκων: γεωργία, κτηνοτροφία

Αξιοθέατα:

• Ιερά Μονή Αγίου Αθανασίου (1613)
• Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου Βαλέτσικου (1668)
• I.N. Αγίου Παντελεήμονος (1602, Τσαριτσάνη)
• I.N. Αγίου Νικολάου (1614, Τσαριτσάνη)
• Ι.Ν. Παμμέγιστων Ταξιαρχών (17ου αι., Τσαριτσάνη)
• Ι.Ν. Αγίων Αναργύρων και παρεκκλήσι Αγίου Χαραλάμπους (1761, Τσαριτσάνη)
• Πύργος Λαζάρου Μαμτζουρίδου
• Πύργος Σοφίας Βουγιάζα
• Πύργος Τσαρμαζάχου
• Οικονόμειος Σχολή

Πολιτισμός: πολιτιστικές εκδηλώσεις
Ιστορικά πρόσωπα: Κωνσταντίνος Οικονόμου ο εξ Οικονόμων

• Παρανίκας Ματθαίος. Σχεδίασμα περι της ἐν τῳ Ἑλληνικῳ ἐθνει καταστασεως των γραμματων ἀπο ἁλωσεως Κωνσταντινουπολεως … μεχρι των ἀρχων της ἐνεστωσης (ιθʹ.) ἑκατονταετηριδος, etc. Εν Κωνσταντινούπολει, Εκ του Τυπογραφείου Α. Κορομηλά, 1867.

Βιβλιογραφία σχετική με την Τσαριτσάνη από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο:

Ι. ΙΣΤΟΡΙΑ – ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

α΄. Πρωτότυπα έργα

ΑΔΑΜΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, «Από τη δράση της μυστικής επαναστατικής εταιρείας της Τσαριτσάνης, 1902-1910», 10 (1986) 97-112.

ΒΟΥΒΟΥΣΗ ΜΑΡΙΑ, «Πρόσληψη δασκάλας και παιδονόμου στα εκπαιδευτήρια της Τσαριτσάνης (1884, 1885)», 75 (2019) 13-16.

ΔΑΛΑΜΠΥΡΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, «Ο πύργος του Κουρμαζάχου-Χατζηαλεξίου στην Τσαριτσάνη», 5 (1983) 133-137.

ΔΑΛΑΜΠΥΡΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, «Δύο πύργοι της Τσαριτσάνης: του Μαντζουρίδη και του Ραματά», 6 (1984) 97-110.

ΔΑΛΑΜΠΥΡΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, «Ανέκδοτες επιγραφές των μεταβυζαντινών μνημείων της Τσαριτσάνης και της περιοχής της», 10 (1986) 81-96· 11 (1987) 97-112˙ 12 (1987) 113-122.

ΔΑΛΑΜΠΥΡΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, «Ένα μολυβδόβουλο του 1775 από το μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου της Τσαριτσάνης,» 14 (1988) 61-62.

ΔΑΛΑΜΠΥΡΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ, «Δύο τσαριτσανιώτες ιερομόναχοι στη Μονή του Δουσίκου», 20 (1991) 92-93.

ΖΔΑΝΗΣ ΝΙΚΟΣ, «Η επίσκεψη του Φιλίππου Φαρμεράγιερ στην Τσαριτσάνη το 1841», 82 (2022) 49-56.

ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, «Προϊστορικοί οικισμοί στην περιοχή της Τσαριτσάνης», 77 (2020)17-26.

ΚΑΖΑΚΗΣ ΦΟΙΒΟΣ, «Η διένεξη των Κονιάρων του Καραντερέ – Λυγαριάς με τους Τσαριτσανιώτες το 1895», 42 (2002) 167-176.

ΚΑΖΑΚΗΣ ΦΟΙΒΟΣ, «Ιδιοκτησίες Μουσουλμάνων στην Τσαριτσάνη και η περιπέτεια του έλληνα αγοραστή», 63 (2013) 137-144.

ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Γ. «Ένα τραγούδι για την επιδημία πανώλους στην Τσαριτσάνη το 1813 στην εμπορική δισκογραφία δημοτικών τραγουδιών», 75 (2019) 129-140.

ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ, «Η πνευματική κίνηση της Τσαριτσάνης γύρω στα 1800», 34 (1998) 201-208.

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Ένα έγγραφο ζητείας υπέρ της Μονής του Αγίου Δημητρίου (Βαλέτσικο) της Τσαριτσάνης (1875)», 73 (2018) 95-96.

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Τα κτήματα της Μονής του Αγίου Αθανασίου της Τσαριτσάνης (15.6.1860, 1887)», 83 (2023) 27-32.

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Δύο διαθήκες του Δημ. Ράδου (26.10.1837) και μιας Τσαριτσανιώτισσας (26.1.1851)», 84 (2023) 220-223.

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Η δικαστική διαμάχη της Μονής Αγίου Δημητρίου της Τσαριτσάνης με τον σπαχη της περιοχής, 7 έγγραφα της περιόδου 1719-1876», 86 (2024) 333-347.

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Η δικαστική διαμάχη της Μονής Αγίου Δημητρίου της Τσαριτσάνης με τον σπαχη της περιοχής, 7 έγγραφα της περιόδου 1719-1876» 2ο, 87 (2025) 38-44.

ΜΠΛΑΝΤΑ ΧΡΗΣΤΙΝΑ, «Δύο επιστολές των τσαριτσανιωτών δασκάλων Στεφ. Γ. Φέκα και Αναστ. Ευθ. Τσιούφη (1901, 1903)», 72 (2017) 411-414.

ΜΠΛΑΝΤΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, «Δικαστικές διαμάχες της Μονής του Αγίου Δημητρίου (Βαλέτσικο) της Τσαριτσάνης (1874-1884)», 71 (2017) 65-76.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Το αρχαιότερο ιδιοκτησιακό έγγραφο της Μονής του Αγ. Δημητρίου της Τσαριτσάνης», 54 (2008) 295-299.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Ενθυμήσεις εκ του ιερού ναού των Αγίων Αναργύρων της Τσαριτσάνης», 63 (2013) 283-288.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Η βρύση της Παναγίας στην Τσαριτσάνη και η επιγραφή της (1700)», 68 (2015) 225-232.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Ο δάσκαλος Στέφανος Γ. Φέκας της Σχολής Τσαριτσάνης. Νέα στοιχεία της προσωπικότητάς του», 73 (2018) 353-355.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Η Ιερά Μονή του Αγίου Δημητρίου (Βαλέτσικο) της Τσαριτσάνης. Επίσκεψη το έτος 1972», 74 (2018) 360-378.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, «Ο ναός του Αγ. Παντελεήμονος της Τσαριτσάνης. Οι κτιτορικές επιγραφές του (1702, 1704, 1714, 1898). Διαπιστώσεις ιστορίας και γλώσσας», 75 (2019) 161-192.

ΜΠΟΥΜΠΑΣ ΘΩΜΑΣ, Ενθυμήσεις, ενοικιαστήρια και ομόλογα εκ του ναού της Παναγίας Τσαριτσάνης», 78 (2020) 44-48· 79 (2021) 337-346· 80 (2021) 335-349.

ΠΑΠΑΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ ΑΡΙΣΤΕΑ, «Το εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας στην Τσαριτσάνη», 85 (2024) 27-32.

ΣΠΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ., «Προσκόμματα των Οθωμανών στη λειτουργία των σχολείων της Τσαριτσάνης το 1900. Οχτώ ανέκδοτα προξενικά έγγραφα», 59 (2011) 177-188.

ΣΠΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ., «Δύο φιρμάνια για την Μονή του Αγ. Δημητρίου (Βαλέτσικο) της Τσαριτσάνης (1760, 1838), 73 (2018) 57-61.

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, «Ο τσαριτσανιώτης αρματολός και αγωνιστής του 1821 Πούλιος Ταμπάκης», 29 (1996) 3-9.

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, «Η εκμίσθωση των δημόσιων προσόδων του λιβαδιού του Βάτου της Τσαριτσάνης (1804-1833)», 76 (2019) 255-259.

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ – ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, «Η Τσαριτσάνη το 1506 στο απογραφικό κατάστιχο ΤΤ 36», 84 (2023) 139-143.

ΤΑΧΑΤΟΣ ΝΙΚΟΣ, «Δύο επιστολές του Ελασσόνας Καλλινίκου για τις καταστροφές των Ιταλών στην επαρχία του. Η εκτέλεση Δομενικιωτών και Τσαριτσανιωτών το 1943», 76 (2019) 279-288.

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, «Αφιερωτές και αφιερώματα στα εκπαιδευτήρια της Τσαριτσάνης (1779-1856)», 75 (2019) 113-124.

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, «28 ανέκδοτα έγγραφα από το αρχείο της Τσαριτσάνης αναφερόμενα στις μονές Αγίου Δημητρίου και Αγίου Αθανασίου (1834-1893)», 78 (2020) 129-152.

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, «Συμβολή στην ιστορία της εκπαίδευσης στην Τσαριτσάνη. Μελέτη 14 εγγράφων (1893-1902)», , 87 (2025) 113-122.

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, «Συμβολή στην Ιστορία της Εκπαίδευσης στην Τσαριτσάνη. Μελέτη 9 Εγγράφων (1883-1901)», Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας 2021, 125-134.

β΄. Μεταφράσεις. α) ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

LEAKE WILLIAM – MARTIN (μετ. Βασίλης Αργυρούλης), «Σκόπελος, περιοχή της Ελασσόνας, Τσαριτσάνη, Τύρναβος», 42 (2002) 145-166.

URQUHART DAVID (μετ. Νίκη Ντεσλή), «Στην Ελασσόνα και στην Τσαριτσάνη», 22 (1992) 125-133.

USPENSKIJ PORF. (μετ. Τέσσα Λεβέντη), «Στη Μονή της Ολυμπιώτισσας. Ελασσόνα. Τσαριτσάνη. Τύρναβος. Όλυμπος», 37 (2000) 38-58. β)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ

KIEL MACHIEL (μετ. Σταυρούλα Σδρόλια), «Πληθυσμός και παραγωγή επτά οικισμών της Ελασσόνας το 1570 κατά το φορολογικό κατάστιχο Τ. D. 695 (Βαλανίδα, Δολίχη, Δομένικο, Ευαγγελισμός, Πύθιο, Συκιά και Τσαριτσάνη)», 66 (2014) 3-16.

ΙΙ.ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

ΓΚΡΙΖΙΩΤΗΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ, 1) «Χριστουγεννιάτικα και πρωτοχρονιάτικα κάλαντα του παλιού καιρού στην Τσαριτσάνη», 5 (1983) 127-129.

ΓΚΡΙΖΙΩΤΗΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ, «Οι κυρατζήδες της Τσαριτσάνης», 10 (1986) 175.

ΙΙΙ. ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΔΡΩΝΗΣ ΣΤΑΘΗΣ, Βαφτιστικά και επώνυμα [από την πρόθεση της Μονής του Σπαρμού]. «Του Σπαρμού και της Τσαριτσάνης, 1602-1798», 10 (1986) 257-261.

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, «Συμβολή στην ερμηνεία του τοπωνυμίου Τσαριτσάνη», 34 (1998) 157-160.

ΦΛΩΡΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, «Τα τοπωνύμια της Τσαριτσάνης», 77 (2020) 347-366.

ΙV. ΔΙΑΦΟΡΑ

ΚΑΖΑΚΗΣ ΦΟΙΒΟΣ, «Ο ηλεκτροφωτισμός της Τσαριτσάνης, 1929-1960», 46 (2004) 135-144.